artykuly-Stosunek Zrzesze?ców do Ceynowy i Derdowskiego
Losowe zdj?cie
Elektrownia Szczytowo - pompowa "?arnowiec"
Pomerania
Wygl?d strony

(2 skórki)
Kaszëbskô Jednota | www.kaszebsko.com
Stowarzyszenie Osób Narodowo?ci Kaszubskiej

Stosunek Zrzesze?ców do Ceynowy i Derdowskiego
Author: Dariusz Szymikowski (szemikowsczi at poczta dot fm)
Published: 27.11.2004
Rating 7.40
Votes: 10
Read: 7094 times
Article Size: 14.02 KB

Printer Friendly Page Tell a Friend

Dariusz Szymikowski

Stosunek Zrzesze?ców do Ceynowy i Derdowskiego


W 1929 r. powsta?o w Kartuzach Zrzeszenie Regionalne Kaszubów. W gronie jego dzia?aczy zrodzi?a si? idea stworzenia kaszubskiego czasopisma. Tym pismem by?a wychodz?ca od 1933 do wybuchu wojny w 1939 roku (a tak?e po wojnie, w latach 1945-1947) „Zrzesz Kaszëbskô”. Ludzie skupieni wokó? tego czasopisma przeszli do historii jako Zrzesze?cy. Do grona tego nale?eli mi?dzy innymi Aleksander Labuda, Jan Trepczyk, Jan Rompski, Ignacy Szutenberg, Feliks Marsza?kowski, Stefan Bieszk, ks. Franciszek Grucza, Brunon Sobczak.

Zrzesze?cy uwa?ali siebie za trzecie pokolenie dzia?aczy kaszubskich. Pierwsze pokolenie stanowi? Florian Ceynowa, drugie za? M?odokaszubi1. Symboliczna zmiana pokole? dokona?a si? podczas pogrzebu A. Majkowskiego. Wówczas to przywrócono za jego zgod? - jak pisa?a „Zrzesz” - dawn? ceremoni? pochówku ksi???t kaszubskich, akcentuj?c w ten sposób wielkie znaczenie Majkowskiego w historii Kaszubów a zarazem fakt, i? znalaz? on godnych nast?pców. Wydarzenie to mia?o mie? nast?puj?cy przebieg:

„Kaszebsk? stanjic? z Czornim Grif?, co na pó? masztu zvjastova?a smjerc sp. Zmar?iho nad dom? ?a?obë, z chvjil? vënoszenjô trëmë zrzeszi?cë zj?lë z masztu i wokrelë nj? trëm?. Nad grob? zj?? z trëmë stanjic? zrzeszi?c Jan Rompskji, chteren, trzimaj?c j? v r?ce, wodspjevo? himn pogrzebové zrzeszi?cóv: »Kaszebskô rodnô zemjo...« Kjej sku?cze? spjevac, rzek: » Wumar kaszebskji knjez z decha. Kunczi s? dregji pokolenjé norodnech zajmóv. Na znak teho - niech ta stanjica jidze do grobu!« Le skorno stanjica spad?a na trëm?, vskocze? zrzeszi?c Jignasz Szutenberg do grobu, vëj?? stanjic? i rzek: » Stanjica vëj?tô z grobu. Rozpoczinô s? trzeci pokolenjé norodnech zajmóv. Vedle wole ë ?eczenjô sp. Wumar?iho vzevaj? cebje, kolego (zvroce? s? do zrzeszi?ca Aleksandra Labudë), ?ebes t? stanjic? przëj?? i strzeg njeskazitelnosce norodni deje v kaszebskjich zajmach. Rozvjin?lë stanjic?, a zrzeszi?c Aleksander Labuda z prav? r?k? na stanjicë z?o?e? tak? przës?g?: »Nad prochami sp. Wumar?iho, dr. Aleksandra Majkovskjiho, kaszebskjiho knjeza z decha, przed Bog? v Trojcë Przenosvj?tszi przësigaj? mjon? zrzeszi?cov na t? Stanjce, na Czorniho Grifa, ?e wedle volë ë ?ëczenjô Wumar?iho star?? mjec b?d? nad njeskazetelnosc? [s?owo podkre?lone w oryginale - D.Sz.] deje v kaszebskjich zajmach trzeciho pokolenjô - do ku?ca miho ?ëcô. Tak mje dopo?ë Bóg!« Tak to zrzeszi?cë vedle vole sp. Zmar?iho vz?lë na se przednjictvo wodrodë Kaszeb i Vjalgji Pomorskji. Vz?lë na se gr?di wobovj?zkji, a raz? z njimi poczestn? spuscezn? dejov? dvuch pokolenjóv...”2.

Dla Zrzesze?ców Florian Ceynowa (1817-1881) by? ojcem narodowej idei kaszubskiej3. Zapocz?tkowa? epok? odrodzenia narodowego Kaszubów, a oni obrali jego drog?, gdy? tylko ona „provadzi do svobodë i podnjesenjô ducha Kaszebov”4. S? wi?c idealistami kaszubskimi z pokolenia Ceynowy5. O dochowaniu wierno?ci ideom Ceynowy (i Majkowskiego) mówi? J. Trepczyk6 w wierszu zatytu?owanym „Zrzeszi?com”:

[...]
Vaji deje vjerni bëc,
Majkovskji nasz a Cenova,
Belnot? vaj v sercach czëc,
Przësigji sk?odómë s?ova

Mestrovje, ve vaji tur,
Vchodomë na stalati,
Kanjemë jak z gra?tu mur,
Më Zrzeszi?covje, më Braci.

„Zrzesz” scharakteryzowa?a ideologi? i d??enia Ceynowy w sposób nast?puj?cy: „Dejô Cenovë to lud kaszebskji, jego kultera, prôca nad nj? i ledem, wodpj?cé vespolni z norodem polskjim (povstanjé) dlo deja?u - panslavizmu!” 7. Gdyby Kaszubi pos?uchali wskaza? Ceynowy, to nie byliby - zdaniem A. Labudy - w czasie stanowienia nowego porz?dku po I wojnie ?wiatowej, „kiedy to ka?dy naród mia? prawo sam o sobie stanowi?, bez zastrze?e? oddali samych siebie innym” 8. Gdyby nie on, to Kaszubi byliby ju? „tima zepsëtima Polochama, za chternech jesz njedni nas maj?” oraz „Vstedzelë besmë belë s? rodnigo j?zeka, zaperlë s? svigo mjona!” 9. Dzi?ki niemu wi?c Kaszubi przetrwali. Z wdzi?czno?ci za to powinni mu wystawi? w swoim sercu pomnik10. Taki ho?d z?o?y? mu Trepczyk w wierszu „Do Florjana Cënovë”11. Zrzesze?cy uwa?ali Ceynow? za cz?owieka, który postawi? tam? zarówno germanizacji Kaszubów, jak i ich polonizacji12. Ceynowa wskaza? tak?e Kaszubom drog? politycznego post?powania, bo odci?gn?? ich od polskiego ruchu narodowego13. Ceynowa stworzy? równie? podstawy pisowni kaszubskiej14.

W zwi?zku z tak wielkim znaczeniem Ceynowy dla ruchu kaszubskiego redakcja kilkakrotnioe przypomina?a czytelnikom jego posta?. W krótkiej biografii zamieszczonej w nr. 4 z 1934 r. wyja?nia?a m.in., ?e w czasie wroc?awskich studiów Ceynowa zapozna? si? z ruchem wszechs?owia?skim i z tego okresu pochodzi?y jego pó?niejsze „poniek?d” panslawistyczne pogl?dy15. „Zrzesz” stwierdza?a, ?e dzia?alno?? Ceynowy nie znalaz?a zrozumienia u samych Kaszubów. Dzia?alno?? t? parali?owano, obrzucaj?c go najbrudniejszymi oszczerstwami16. W innym miejscu „Zrzesz” pisa?a, ?e walka jak? podj?to z Ceynow? nie by?a po?yteczna dla Kaszub, ani dla polsko?ci. Sama za? walka odbywa?a si? metodami niemoralnymi, w czym przodowa? pelpli?ski „Pielgrzym” 17.

Duch Ceynowy by? nie tylko widoczny w publicystyce Zrzesze?ców, ale i w ich poezji18.

Do tego pierwszego pokolenia Zrzesze?cy zaliczali w „gvesnim dzélu” (w pewnej mierze, poniek?d) równie? Hieronima Derdowskiego (1852-1902), przede wszystkim dlatego, ?e on tak?e mia? ?wiadomo?? kaszubsk?. To on przecie? napisa? te „s?ova pe?ni gorzklovescë rovno cënovskji:
»Më Kaszebji jesz strze?eme tu Polskji morskjich granjic,
A v Warszavje naszi bracô maj? naju za njic!«” 19.

W zwi?zku z tym, ?e program narodowy Zrzesze?ców nie by? zgodny z polonofilskimi pogl?dami Derdowskiego, „Zrzesz” niewiele po?wi?ca?a mu miejsca. Wed?ug redaktorów pisma jego j?zyk roi? si? od nalecia?o?ci niemieckich20. Stefan Bieszk za? przypomina? czytelnikom, ?e „v svojim do?omo?stvje” (naiwno?ci, g?upocie) nazwa? on j?zyk kaszubski zepsut? polszczyzn? oraz, ?e nie mia? powa?ania dla kultury kaszubskiej21. Nie odmawiali mu jednak talentu pisarskiego22.

Feliks Marsza?kowski pisa?, ?e marsza kaszubskiego, jego autorstwa, nie mo?na uwa?a? za hymn kaszubski23, gdy? nim nie jest i w intencji autora nie mia? nim by?: „Nje napjiso? himnu, ale marsz, chteren, nen wostatni, vjolgji dzel Polochov za himn kaszebksji wuvo?o dzisodnj?. Nje dô s? ho wuvo?ac za himn, jak to njechterni chc?, bo njim nje je, a som autor, Derdovskji tak vesok mesl? nje sigo?, ?ebe v pjesnji zakl?c – cos z jejich ducha – vjolgjiho i pj?kniho z dzejoviho beciho Kaszebov”, dodaj?c przy okazji, ?e „Kjej chce chto konjeczno wuvo?ac nen marsz za kaszebskji himn, ten t? njech Derdovskjimu – autorovji – woddô spravjedlevot?, spe?njaj?cë jeho ?eczb?, ?e spjevo? mdze nen v dnje, chterne tak popularni s? v krôju... na „svj?ta” konja” 24.

Stanowisko Zrzesze?ców do Derdowskiego oddaje opracowanie A. Labudy pochodz?ce prawodopodobnie z 1936 r., a opublikowane na ?amach „Tatczeznë” 25, które warto tutaj przytoczy? niemal w ca?o?ci:

„Spu?cizna literacka Derdowskiego nierównie mniejsza od jego talentu zawiera dwie kardynalne wady. Pierwsza to brak idei narodowej kaszubskiej, a druga, ?e pisywa? utwory swoje nie w j?zyku kaszubskim, lecz po prostu polszczyzn? kaszubi?c?, poprzeplatan? wyrazami kaszubskimi poprzekr?canymi niekiedy nie do poznania. Z tego powodu wywar? on fatalny wp?yw na rozwój literatury narodowej i pisowni kaszubskiej. Derdowski pisze wyra?nie polska mowa, polskie morze, zamiast pisa? - kaszubska mowa, kaszubskie morze. Nie zdoby? si? nawet na taki kompromis, aby pisa? nasza mowa, nasze morze, co stroi?oby wcale w rytmie danych wierszy jego. Na obron? Derdowskiego mo?na by jednak podnie?? t? okoliczno??, ?e sta? on pod silnym wp?ywem krakowsko-pozna?skich pr?dów politycznych nieprzychylnych ruchowi kaszubskiemu zapocz?tkowanemu w po?owie ub. stulecia wyst?pieniem Floriana Ceynowy.

Znamienn? jest rzecz?, chocia? wcale nas to nie dziwi, ?e w Polsce powszechnie podnosi si? Derdowskiego ponad jego rzeczywiste zas?ugi, podczas gdy wielkie zas?ugi Ceynowy stara si? zmniejszy? i o ile mo?no?ci pokry? milczeniem. A jednak z punktu widzenia kaszubskiego pozostanie Ceynowa zawsze or?em i s?o?cem. Derdowski natomiast tylko ksi??ycem.

Aczkolwiek prace Derdowskiego bledn? w porównaniu z pracami Ceynowy, nie odznaczaj?cego si? takim talentem poetyckim, lecz b?d?cego m??em rzeczywi?cie wielkich zas?ug wobec Kaszub - nie mo?na jednak odmówi? Derdowskiemu tej zas?ugi, ?e spopularyzowa? Kaszuby na zewn?trz i wzbudzi? zainteresowanie swoich swoich ziomków sprawami rodzimymi, a to jest rzeczywist? jego zas?ug? wobec Kaszub. Dot?d bowiem byli Kaszubi w Polsce prawie zupe?nie nieznani, a sami Kaszubi jeszcze prawie ?e nic swojskiego nie czytali.

Ta jedyna zas?uga Derdowskiego ma tak wielkie znaczenie dla Kaszub, ?e chocia? nie mo?na go postawi? na równi z Ceynow?, to jednak zas?uguje na wieczn? wdzi?czno?? Kaszubów”.

Dla Zrzesze?ców to Ceynowa, a nie Derdowski by? wi?c najwa?niejsz? postaci?, wytyczy? bowiem kierunek dzia?alno?ci, który oni przej?li i pod??ali: „Co mome dzisô v naju spravje, to wod Cenove przez »Ruch M?odech Kaszebov« je v nas pocz?ti i pudze dalij dukt? »Wojkasina« ze S?awoszena” 26.



Przypisy

1 - [J. Rompski], Przednjictvo kaszebskjich zajmov przesz?o na zrzesze?cov, „Zrzesz Kaszëbskô”, R. 6(1938), nr 3, s. 19.
2 - Tam?e.
3 - Tam?e.
4 - F. Bieszk, V?osna drog?, Tam?e, R. 5(1937), nr 9, s. 5.
5 - I. Mu?a [S. Bieszk], „Mit kaszebskji”, Tam?e, R. 6(1938), nr 1, s. 1.
6 - J. Trepczik, Zrzeszi?com, Tam?e, R. 6(1938), nr 12, s. 81.
7 - [J. Rompski], Dejô kaszebskô na dukce do deja?u, Tam?e, R. 6(1938), nr 11, s. 71.
8 - Czaja [A. Labuda], Starajmy si? wi?cej o wspólne nasze dobro i byt kaszubski, „Zrzesz Kaszëbskô”, R. 3(1935), nr 1, s. 2.
9 - J. R[ompski], Florjanovji Cenovje w roczezn? smjerce, „Zrzesz Kaszëbskô”, R. 5(1937), nr 3, s. 1.
10 - Tam?e.
11 - J. Trepczik, Do Florjana Cënovë, Tam?e, R. 2(1934), nr 4 (15.03.), s. 25.

Do Florjana Cënovë

Florjanje Cënovo! Z Kaszebskjigo ledu,
Tu, mjidze nama vziti mosz zôcz?tk;
Dlô nje e zemji jich czeko? jes cëdu.
Kjej jes so vdorzo? s?ove jich pamj?tk.

Të jes to napocz?? ducha svj?te boje,
Zmogn?? jes spjik nasz! V naj? pjers
[jak grom
Wuderzil dobëtno jak Samborov woje -
Mji?ete, volë Tvoji svj?ti p?om.

Florjanje Cënovo! Tvoje calo v grobje,
Tam na Pomorzu cëcho sobje spji -
Duch róvnak vano?i, choc ca?o v grobje.

Zabôczële wo Ce! Szlachotë na grobje
Njicht z naju bratóv nje vëstavji? Ce -
Më jednak wod dzisa vëstôvj?më Tobje
Pomnjik v svëch sércach - hôvo bëne se!

12 - Pogl?d na epok? odrodzenia narodowego Kaszubów, „Zrzesz Kaszëbskô”, R. 2(1934), nr 18, s. 135.
13 - [A. Labuda], Pi?sudski, Tam?e, R. 5(1937), nr 5, s. 1.
14 - O wspóln? podstaw? formy, Tam?e, R. 7(1939), nr 6-7, s. 32.
15 - [A. Labuda], Florian Ceynowa - ojciec ideowego ruchu kaszubskiego, Tam?e, R. 2(1934), nr 4(15.03.), s. 25.
16 - Tam?e.
17 - Jeszcze s?ów kilka pod adresem prasy pomorskiej, „Zrzesz kaszëbskô”, R. 1(1933), nr 49.
18 - Jan Trepczik, Pjesnjô S?awe, Tam?e, R. 1(1933), nr 26.

Pjesnjô S?ave

V rozparce më vjekji ?ele,
Zabel brata brat,
Zabelesmë, kjim më bele,
Zabe? wo nas svjat.

Chadac kôzo? cezi nama
V cemnice woman,
A tam vësok ?da?a sama
Matka - vjid Slovjan.

Trójni Rusce, r?di Czesze
Z belnote më, s?ôvni Lesze,
Pojmë, pojmë v novi vjid.
K?de s?u?c? gorô java,
K?de ?d?e nas Matka Slava
- Slovja?skjich to ledóv cud!

Parl?czmë so ledu vszeden,
Ko?di pod svój céch
Jesmë na vëpodk jak jeden
K?nelë do rég.

Kaszëbji z nad kroju Bô?tu
Zdrovas bratom sl?
Kaszëbji S?ovjanóv sztô?tu
Vo?aj?: za mn?!

Trójni Rusce, r?di Czesze
Z belnote më, s?ôvni Lesze,
Pojmë, pojmë v novi vjid.
K?de s?u?c? gorô java,
K?de ?d?e nas Matka Slava
- Slovja?skjich to ledóv cud!

19 - „Jonk od Sovjotu” [S. Bieszk], Më trzecé pokolenjé, Tam?e, R. 6(1938), nr 7, s. 46.
20 - Vanoga [S. Bieszk], Nopjilnjeszé potrzebe do podnjesenjô kulturë kaszebskji, Tam?e, R. 5(1937), nr 7, s. 1.
21 - Ten?e, Belni novi dorobk literaturë kaszebskji, Tam?e, R. 5(1937), nr 6, s. 4.
22 - m. [F. Marsza?kowski], Dloczegu Derdovskji nje napjiso? „himnu”?, Tam?e, R. 5(1937), nr 10, s. 3.
23 - Marsz ten zosta? w 1921 r. okre?lony przez F. Nowowiejskiego jak „hymn kaszubski”.
24 - Zob. przyp. 22.
25 - A. Labuda, Derdowski i jego rzeczywista zas?uga wobec Kaszub, opub. A. K. Hirsz, „Tatczëzna”, R. 1(1990), nr 6 (Lëteracczi dodôwk - Wjitrznjô nr 4).
26 - J. R[ompski], Florjanovji Cenovje w roczezn? smjerce, „Zrzesz Kaszëbskô”, R. 5(1937), nr 3, s. 2.




1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Komentarze wyrażają poglądy ich autorów. Administrator serwisu nie odpowiada za treści w nich zawarte.
Wyró?nienia
Medal Stolema 2005   Open Directory Cool Site   Skra Ormuzdowa 2002