artykuly-Archeologia Kaszubszczyzny cz. 6
Losowe zdjęcie
III Międzynarodowa Konferencja WIELKIE POMORZE
Pomerania
Wygląd strony

(2 skórki)
Kaszëbskô Jednota | www.kaszebsko.com
Stowarzyszenie Osób Narodowości Kaszubskiej

Archeologia Kaszubszczyzny cz. 6
Author: Tadeusz Grabarczyk (tgrabar at wp dot pl)
Published: 11.10.2011
Rating 4.15
Votes: 46
Read: 16834 times
Article Size: 6.97 KB

Printer Friendly Page Tell a Friend

Pradziejowy barok czyli popielnice twarzowe

Wchodzimy w czasy, kiedy na Kaszubach dzieją się rzeczy najważniejsze. Tutaj bowiem między nasadą Półwyspu Helskiego a Lęborkiem ok. 650 p. n. e. pojawia się nowa kultura archeologiczna. W przeszłości znana była pod wieloma nazwami, obecnie powszechnie określa się ją mianem kultury pomorskiej. Twórcami tej kultury była ta sama ludność, która wcześniej tworzyła i użytkowała kulturę łużycką a szczególnie jej grupę lokalną zwaną grupą wschodniopomorską lub kaszubską.

Cechą wyróżniającą jest zwyczaj pogrzebowy. Podobnie, jak w kulturze łużyckiej obowiązuje w dalszym ciągu kremowanie zmarłych ale groby wyglądają już inaczej. Przede wszystkim stawia się kamienne konstrukcje skrzyniowe z dużych i płaskich głazów tzw. groby skrzynkowe. Wewnątrz składa się od kilku do kilkunastu popielnic, co przekładając na współczesny język oznacza rodzaj rodzinnego grobowca. Domniemanym rekordzistą jest odkryta przez Gotfryda Ossowskiego wyrabowana skrzynia kamienna w Olszówce, gm. Morzeszczyn mogąca pomieścić ok. 200 popielnic. Groby skrzynkowe są na ogół położone dosyć płytko pod powierzchnią ziemi aby w przypadku kolejnego zgonu można było dostać się do grobu, zdjąć wierzchnią płytę i dołożyć kolejną popielnicę ze spalonymi kośćmi.

Najciekawszym zjawiskiem są właśnie popielnice, których znaczny procent jest z wizerunkiem twarzy ludzkiej. To są właśnie popielnice twarzowe. Przyjmuje się, że najstarsze (z wieków VII-VI p.n.e.) przedstawienia posiadają cechy naturalistyczne, im młodsze (czyli późniejsze) wizerunek twarzy staje się coraz bardziej zeschematyzowany. Nie dość na tym. Część popielnic posiada na sobie dodatkowy wystrój w postaci najrozmaitszej biżuterii, najczęściej wykonanej z brązu. Są to naszyjniki i w uszach kolczyki, które dodatkowo posiadają nanizane paciorki ze szkła i bursztynu. Dodatkowo popielnice są nakrywane pokrywami, które posiadają najrozmaitsze formy (np. czapkowate) i są bogato zdobione. Wydaje się, że nie do utrzymania jest hipoteza, która uważa wizerunki twarzy za rzeczywiste przedstawienia zmarłych złożonych w popielnicach.

W trakcie ceremonii pogrzebowych układano na specjalnie przygotowanym stosie z drewna odświętnie ubrane ciało zmarłego. Było to na ogół miejsce leżące w bezpośrednim sąsiedztwie cmentarzyska. Ze zmarłym płonęły na stosie wszystkie złożone przedmioty metalowe dlatego też często wśród spalonych kości znajduje się przetopione wyroby z brązu lub żelaza. Należy jednak pamiętać, że często już po procesie kremacji wkładano do popielnicy kolejne dary grobowe, w tym też i inne wyroby metalowe, które nie noszą – na szczęście dla archeologów – śladów przepalenia.

Nie ulega wątpliwości, że podstawą religii ludności kultury pomorskiej była wiara w oczyszczającą i odradzającą siłę ognia. Wiąże się z tą wiarą kult solarny (słońca) i lunarny (księżyca). Często te motywy są widoczne na popielnicach. Utrzymywał się kult zwierząt, szczególnie jelenia przedstawianego na naczyniach. Obserwujemy też różne przedstawienia figuralne z udziałem zwierząt i ludzi w scenach z polowań czy najrozmaitszych zajęć m. in. orki. Pojawiające się na popielnicach różne figury geometryczne są przypisywane znaczeniom o charakterze magicznym.

Nie ulega wątpliwości, że przedstawienia na popielnicach kultury pomorskiej są jednymi z ważniejszych danych ikonograficznych tak przecież potrzebnych archeologom do procesu rekonstrukcji ówczesnego zarówno życia codziennego, jak i bardzo złożonej problematyki sfery duchowej.

Kultura pomorska – jak już wspomniano – powstała i rozwinęła się właśnie na ziemi kaszubskiej. Szybko jednak rozprzestrzeniła się na Pomorze Środkowe, Wielkopolskę i Kujawy, Dolny Śląsk, Polskę środkową i Małopolskę. Mazowsze pozostało pod wpływem zbliżonej do kultury pomorskiej kultury grobów kloszowych. Twórcy tej kultury wprowadzili na ziemie polskie znajomość i coraz bardziej powszechne używanie nowego surowca, jakim było żelazo. Nie jest też jasny koniec tej kultury. Przyjmuje się, że kończy ona swoją egzystencję ok. połowy II w. p.n.e. Jednak na samym Pomorzu Gdańskim trwa ona w takich niszach ekologicznych jak Bory Tucholskie do przełomu er czyli do czas, kiedy na północnym horyzoncie pojawią się goście ze Skandynawii.


\"Grób

Grób skrzynkowy – Węsiory gm. Sulęczyno, badania własne



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Bolszewo gm. Wejherowo, wg G. Berendt 1872



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Darżlubie gm. Puck wg M. Kwapiński 1999




\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Grabowo Bobowskie gm. Starogard Gd., wg M. Kwapiński 1999



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Obozin gm. Skarszewy, wg M. Kwapiński 1999



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Chrzanowo gm. Łęczyce, wg M. Kwapiński 1999



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Karczemki gm. Szemud, wg M. Kwapiński 1999



\"Trzebiatkowa

Trzebiatkowa gm. Tuchomie - początek odkrywania popielnicy twarzowej - badania A. Krzysiak z muzeum w Lęborku



Wykorzystane źródła ilustracji:
G. Berendt, Die Pommerellischen Gesichtsurnen, Königsberg 1872
M. Kwapiński, Korpus kanop pomorskich, cz. I – Pomorze, Gdańsk 1999


Popielnica twarzowa Trzebiatkowa
Hits: 4003 File Size: 115.89 KB
Trzebiatkowa gm. Tuchomie - początek odkrywania popielnicy twarzowej
- badania A. Krzysiak z muzeum w Lęborku
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Karczemki
Hits: 5303 File Size: 57.39 KB
Popielnica twarzowa - Karczemki gm. Szemud, wg M. Kwapiński 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Chrzanowo
Hits: 3793 File Size: 36.04 KB
Popielnica twarzowa - Chrzanowo gm. Łęczyce, wg M. Kwapiński 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Obozin
Hits: 4462 File Size: 68.34 KB
Popielnica twarzowa - Obozin gm. Skarszewy, wg M. Kwapiński 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa - Grabowo Bobowskie
Hits: 4508 File Size: 72.46 KB
Popielnica twarzowa - Grabowo Bobowskie gm. Starogard Gd., wg M. Kwapiński 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Darżlubie
Hits: 4327 File Size: 59.66 KB
Popielnica twarzowa - Darżlubie gm. Puck wg M. Kwapiński 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Bolszewo
Hits: 4214 File Size: 68.71 KB
Popielnica twarzowa - Bolszewo gm. Wejherowo, wg G. Berendt 1872
Uploaded: 2004/4/9

Grób skrzynkowy Węsiory
Hits: 5057 File Size: 104.94 KB
Grób skrzynkowy – Węsiory gm. Sulęczyno, badania własne
Uploaded: 2004/4/9


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Komentarze wyrażają poglądy ich autorów. Administrator serwisu nie odpowiada za treści w nich zawarte.

Wysłane przez: Wątek
Magdalena
Wysłano:: 2.1.2011 20:42  Zaktualizowany: 2.1.2011 20:42
 Jeleń na popielnicy
A nie przyszło Panu do głowy, że owy jeleń wyryty na popielnicach, to nie żaden kult zwierząt, tylko znacznie coś innego? Jeleń ze złotym porożem, to łącznik pomiędzy światem żywych i światem umarłych, w mitologii Słowian związany z Welesem/Trygławem/Trzygłowiem w końcu. No ale Słowian tu przecież wówczas nie było, lepiej więc napisać, że był to kult zwierząt.
Być może kult ten jest jeszcze starszy i pochodzi od Praindoeuropejczyków, ale nie czczono zwierzęcia dla samego zwierzecia, to zawsze awatar.

Wysłane przez: Wątek
CzDark
Wysłano:: 3.1.2011 20:14  Zaktualizowany: 3.1.2011 20:54
Nie mogę oderwać się od tej strony!
Zarejestrowany: 24.5.2004
z: Biebrznicczi Młin (Kòrkôcze)
Wiadomości: 1133
 Re: Jeleń na popielnicy
>>ale nie czczono zwierzęcia dla samego zwierzecia, to zawsze awatar



Hewò jô mëszlã jëż Të môsz prôwdã. Jô móm cos czëtóné ò tim we "Mitologijë lëdów Syberëji"


PS. Dëskùsëjã ò tim mòże nalezc na starnie:

http://www.historycy.org/index.php?showtopic=2834
Wyróżnienia
Medal Stolema 2005   Open Directory Cool Site   Skra Ormuzdowa 2002