artykuly-Archeologia Kaszubszczyzny cz. 6
Losowe zdj?cie
Msza kaszubska 24
Pomerania
Wygl?d strony

(2 skórki)
Kaszëbskô Jednota | www.kaszebsko.com
Stowarzyszenie Osób Narodowo?ci Kaszubskiej

Archeologia Kaszubszczyzny cz. 6
Author: Tadeusz Grabarczyk (tgrabar at wp dot pl)
Published: 11.10.2011
Rating 3.96
Votes: 53
Read: 21080 times
Article Size: 6.97 KB

Printer Friendly Page Tell a Friend

Pradziejowy barok czyli popielnice twarzowe

Wchodzimy w czasy, kiedy na Kaszubach dziej? si? rzeczy najwa?niejsze. Tutaj bowiem mi?dzy nasad? Pó?wyspu Helskiego a L?borkiem ok. 650 p. n. e. pojawia si? nowa kultura archeologiczna. W przesz?o?ci znana by?a pod wieloma nazwami, obecnie powszechnie okre?la si? j? mianem kultury pomorskiej. Twórcami tej kultury by?a ta sama ludno??, która wcze?niej tworzy?a i u?ytkowa?a kultur? ?u?yck? a szczególnie jej grup? lokaln? zwan? grup? wschodniopomorsk? lub kaszubsk?.

Cech? wyró?niaj?c? jest zwyczaj pogrzebowy. Podobnie, jak w kulturze ?u?yckiej obowi?zuje w dalszym ci?gu kremowanie zmar?ych ale groby wygl?daj? ju? inaczej. Przede wszystkim stawia si? kamienne konstrukcje skrzyniowe z du?ych i p?askich g?azów tzw. groby skrzynkowe. Wewn?trz sk?ada si? od kilku do kilkunastu popielnic, co przek?adaj?c na wspó?czesny j?zyk oznacza rodzaj rodzinnego grobowca. Domniemanym rekordzist? jest odkryta przez Gotfryda Ossowskiego wyrabowana skrzynia kamienna w Olszówce, gm. Morzeszczyn mog?ca pomie?ci? ok. 200 popielnic. Groby skrzynkowe s? na ogó? po?o?one dosy? p?ytko pod powierzchni? ziemi aby w przypadku kolejnego zgonu mo?na by?o dosta? si? do grobu, zdj?? wierzchni? p?yt? i do?o?y? kolejn? popielnic? ze spalonymi ko??mi.

Najciekawszym zjawiskiem s? w?a?nie popielnice, których znaczny procent jest z wizerunkiem twarzy ludzkiej. To s? w?a?nie popielnice twarzowe. Przyjmuje si?, ?e najstarsze (z wieków VII-VI p.n.e.) przedstawienia posiadaj? cechy naturalistyczne, im m?odsze (czyli pó?niejsze) wizerunek twarzy staje si? coraz bardziej zeschematyzowany. Nie do?? na tym. Cz??? popielnic posiada na sobie dodatkowy wystrój w postaci najrozmaitszej bi?uterii, najcz??ciej wykonanej z br?zu. S? to naszyjniki i w uszach kolczyki, które dodatkowo posiadaj? nanizane paciorki ze szk?a i bursztynu. Dodatkowo popielnice s? nakrywane pokrywami, które posiadaj? najrozmaitsze formy (np. czapkowate) i s? bogato zdobione. Wydaje si?, ?e nie do utrzymania jest hipoteza, która uwa?a wizerunki twarzy za rzeczywiste przedstawienia zmar?ych z?o?onych w popielnicach.

W trakcie ceremonii pogrzebowych uk?adano na specjalnie przygotowanym stosie z drewna od?wi?tnie ubrane cia?o zmar?ego. By?o to na ogó? miejsce le??ce w bezpo?rednim s?siedztwie cmentarzyska. Ze zmar?ym p?on??y na stosie wszystkie z?o?one przedmioty metalowe dlatego te? cz?sto w?ród spalonych ko?ci znajduje si? przetopione wyroby z br?zu lub ?elaza. Nale?y jednak pami?ta?, ?e cz?sto ju? po procesie kremacji wk?adano do popielnicy kolejne dary grobowe, w tym te? i inne wyroby metalowe, które nie nosz? – na szcz??cie dla archeologów – ?ladów przepalenia.

Nie ulega w?tpliwo?ci, ?e podstaw? religii ludno?ci kultury pomorskiej by?a wiara w oczyszczaj?c? i odradzaj?c? si?? ognia. Wi??e si? z t? wiar? kult solarny (s?o?ca) i lunarny (ksi??yca). Cz?sto te motywy s? widoczne na popielnicach. Utrzymywa? si? kult zwierz?t, szczególnie jelenia przedstawianego na naczyniach. Obserwujemy te? ró?ne przedstawienia figuralne z udzia?em zwierz?t i ludzi w scenach z polowa? czy najrozmaitszych zaj?? m. in. orki. Pojawiaj?ce si? na popielnicach ró?ne figury geometryczne s? przypisywane znaczeniom o charakterze magicznym.

Nie ulega w?tpliwo?ci, ?e przedstawienia na popielnicach kultury pomorskiej s? jednymi z wa?niejszych danych ikonograficznych tak przecie? potrzebnych archeologom do procesu rekonstrukcji ówczesnego zarówno ?ycia codziennego, jak i bardzo z?o?onej problematyki sfery duchowej.

Kultura pomorska – jak ju? wspomniano – powsta?a i rozwin??a si? w?a?nie na ziemi kaszubskiej. Szybko jednak rozprzestrzeni?a si? na Pomorze ?rodkowe, Wielkopolsk? i Kujawy, Dolny ?l?sk, Polsk? ?rodkow? i Ma?opolsk?. Mazowsze pozosta?o pod wp?ywem zbli?onej do kultury pomorskiej kultury grobów kloszowych. Twórcy tej kultury wprowadzili na ziemie polskie znajomo?? i coraz bardziej powszechne u?ywanie nowego surowca, jakim by?o ?elazo. Nie jest te? jasny koniec tej kultury. Przyjmuje si?, ?e ko?czy ona swoj? egzystencj? ok. po?owy II w. p.n.e. Jednak na samym Pomorzu Gda?skim trwa ona w takich niszach ekologicznych jak Bory Tucholskie do prze?omu er czyli do czas, kiedy na pó?nocnym horyzoncie pojawi? si? go?cie ze Skandynawii.


\"Grób

Grób skrzynkowy – W?siory gm. Sul?czyno, badania w?asne



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Bolszewo gm. Wejherowo, wg G. Berendt 1872



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Dar?lubie gm. Puck wg M. Kwapi?ski 1999




\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Grabowo Bobowskie gm. Starogard Gd., wg M. Kwapi?ski 1999



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Obozin gm. Skarszewy, wg M. Kwapi?ski 1999



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Chrzanowo gm. ??czyce, wg M. Kwapi?ski 1999



\"Popielnica

Popielnica twarzowa - Karczemki gm. Szemud, wg M. Kwapi?ski 1999



\"Trzebiatkowa

Trzebiatkowa gm. Tuchomie - pocz?tek odkrywania popielnicy twarzowej - badania A. Krzysiak z muzeum w L?borku



Wykorzystane ?ród?a ilustracji:
G. Berendt, Die Pommerellischen Gesichtsurnen, Königsberg 1872
M. Kwapi?ski, Korpus kanop pomorskich, cz. I – Pomorze, Gda?sk 1999


Popielnica twarzowa Trzebiatkowa
Hits: 4588 File Size: 115.89 KB
Trzebiatkowa gm. Tuchomie - pocz?tek odkrywania popielnicy twarzowej
- badania A. Krzysiak z muzeum w L?borku
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Karczemki
Hits: 6445 File Size: 57.39 KB
Popielnica twarzowa - Karczemki gm. Szemud, wg M. Kwapi?ski 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Chrzanowo
Hits: 4362 File Size: 36.04 KB
Popielnica twarzowa - Chrzanowo gm. ??czyce, wg M. Kwapi?ski 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Obozin
Hits: 5292 File Size: 68.34 KB
Popielnica twarzowa - Obozin gm. Skarszewy, wg M. Kwapi?ski 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa - Grabowo Bobowskie
Hits: 5322 File Size: 72.46 KB
Popielnica twarzowa - Grabowo Bobowskie gm. Starogard Gd., wg M. Kwapi?ski 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Dar?lubie
Hits: 4953 File Size: 59.66 KB
Popielnica twarzowa - Dar?lubie gm. Puck wg M. Kwapi?ski 1999
Uploaded: 2004/4/9

Popielnica twarzowa Bolszewo
Hits: 4965 File Size: 68.71 KB
Popielnica twarzowa - Bolszewo gm. Wejherowo, wg G. Berendt 1872
Uploaded: 2004/4/9

Grób skrzynkowy W?siory
Hits: 5834 File Size: 104.94 KB
Grób skrzynkowy – W?siory gm. Sul?czyno, badania w?asne
Uploaded: 2004/4/9


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Komentarze wyrażają poglądy ich autorów. Administrator serwisu nie odpowiada za treści w nich zawarte.

Wysłane przez: Wątek
Magdalena
Wysłano:: 2.1.2011 20:42  Zaktualizowany: 2.1.2011 20:42
 Jele? na popielnicy
A nie przysz?o Panu do g?owy, ?e owy jele? wyryty na popielnicach, to nie ?aden kult zwierz?t, tylko znacznie co? innego? Jele? ze z?otym poro?em, to ??cznik pomi?dzy ?wiatem ?ywych i ?wiatem umar?ych, w mitologii S?owian zwi?zany z Welesem/Tryg?awem/Trzyg?owiem w ko?cu. No ale S?owian tu przecie? wówczas nie by?o, lepiej wi?c napisa?, ?e by? to kult zwierz?t.
By? mo?e kult ten jest jeszcze starszy i pochodzi od Praindoeuropejczyków, ale nie czczono zwierz?cia dla samego zwierzecia, to zawsze awatar.

Wysłane przez: Wątek
CzDark
Wysłano:: 3.1.2011 20:14  Zaktualizowany: 3.1.2011 20:54
Nie mog? oderwa? si? od tej strony!
Zarejestrowany: 24.5.2004
z: Biebrznicczi M?in
Wiadomości: 1133
 Re: Jele? na popielnicy
>>ale nie czczono zwierz?cia dla samego zwierzecia, to zawsze awatar



Hewò jô mëszlã jë? Të môsz prôwdã. Jô móm cos czëtóné ò tim we "Mitologijë lëdów Syberëji"


PS. Dëskùsëjã ò tim mò?e nalezc na starnie:

http://www.historycy.org/index.php?showtopic=2834
Wyró?nienia
Medal Stolema 2005   Open Directory Cool Site   Skra Ormuzdowa 2002