artykuly-Gramaticzn tfle jãzka kaszbsczgò
Losowe zdjcie
Na boku 4
Pomerania
Wygld strony

(2 skrki)
Kaszbsk Jednota | www.kaszebsko.com
Stowarzyszenie Osb Narodowoci Kaszubskiej

Gramaticzn tfle jãzka kaszbsczgò
Author: Stanisaw Geppert (sgeppert at nigdzie dot eu)
Published: 04.09.2003
Rating 4.33
Votes: 9
Read: 4460 times
Article Size: 26.26 KB

Printer Friendly Page Tell a Friend


Pawe Szczypta

[size=large]1. Fleksj jistnika znankòwnika[/size]

1.1 Jistniczi

- - - 1.1.1
Jistniczi chopsczgò rta

- - - 1.1.2 Jistniczi biaczgò rta

- - - 1.1.3 Jistniczi dzecngò rta

- - 1.2 Znankòwniczi

- - - 1.2.1 Fleksj znankòwnikw

- - - 1.2.2 Stopniowani znankòwnikw

- - - 1.3 Miona przpdkw

[size=large]2. Fleksj czasnika przczasnika[/size]

- - 2.1 Czasnik

- - - 2.1.1 Terny czas

- - - 2.1.2 Ùszi czas

- - - 2.1.3 Przindny czas

- - 2.2 Rozkzownik

- - 2.3 Mionoczasnik

- - 2.4 Przczasnik



[size=large][b]1. Fleksj jistnika znankòwnika[/b][/size]


1.1 Jistniczi


[b]1.1.1 Jistniczi chopsczgò rta[/b]

S jistniczi tipù kam, pm, rzem, jaczich tma w zjinacznie sã wzdug przez wstwieni partu –en-: kamieni-a, pomieni-a, rzemieni-a (zjinaczna jak k) abò tma sã nie wzdug sã òdmieniwaj jak chop: kam, kama, kamòwi…

Jistniczi zortu pòta, kasra zjinaczaj sã jak jistniczi biaczgò rta (jak bida), jistniczi direchtora, redachtora jak dsza, le mòg miec fòrmã skrcon direchtr, redachtr tj zjinaczaj sã wedle reglw chopsczgò rta jak chop, ze zastrzg, e w Dw., Ml. W. –r sã mieni na –rz: direchtorze, redachtorze.

Jistniczi jacz wezdrz jak znankòwniczi tipù òknewi òdmieniwaj sã jak znankòwniczi.

Miona chopscz gramaticzno biaczgò rta zortu Klina, Djna zjinaczaj sã jak bida. Miona chopscz zortu Fòrmela jistniczi zortu –la (mdrzla) zjinaczaj sã jak dsza. T jak dsza zjinaczaj sã jistniczi chopscz zortu –l: kradzl le w Wn.pòj.l. maj kùnszk –a.

W kaszbiznie nie ma rszngò e pòchdajcgò z jera (zort statk, statka), zato e zjinacz sã na zero w sowach zortu: -er (kùczer, kùczra; kòmpùter, kòmpùtra), -en (sren), -el (Merkel, Merkla).

Pòjedincz lczba
Nz.chop, rabczicls, sren, Jaszk-òstatk
R.chop-a, rabczicals-a, srn-a, Jaszk-astatk-a, -ù
Dw.chop-ù, -òwils-owistatk-òwi
Wn.chop-als-astatk
Nrz.chop-ã, -mls-ã, -mstatk-ã, -m
Ml.chopi-e, rabcziculs-u, srni-e, Jaszk-ùstatk-ù
W.chopi-e!, rabcziculs-u!statk-ù!

kkòsz, blkùczerdirechtor-a
kòni-akòsz-a, bl-ukùczr-adirechtor-
kòni-owi, -ukòsz-owi, -ukùczr-owidirechtorz-e
kòni-akòszkùczr-adirechtor-ã
kòni-ã, -mkòsz-ã, -mkùczr-ãdirechtor-
kòni-ukòsz-ukùczrz-edirechtorz-e
kòni-u!kòsz-u!kùczrz-e!direchtorz-e!


Wieln lczba
Nz.chop-i, rabczicls-, srn-,Jaszc-statcz-i
R.chop-wls-wstatk-w
Dw.chop-mls-mstatk-m
Wn.chop-wls-, srn-w, Jaszk-wstatcz-i
Nrz.chop-amals-amastatk-ama
Ml.chop-achls-achstatk-ach
W.chop-i!, rabczicls-!statcz-i!

kòni-ekòsz-e, bl-ekùczr-, -owiedirechtor-
kòni-w, -ikòsz-w, -ikùczr-wdirechtor-w
kòni-mkòsz-mkùczr-mdirechtor-m
kòni-ekòsz-ekùczr-wdirechtor-w
kòni-amakòsz-amakùczr-amadirechtor-ama
kòni-achkòsz-achkùczr-achdirechtor-ach
kòni-e!kòsz-e!kùczr-, -owie!direchtorz-!
[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


1.1.2 Jistniczi biaczgò rta

Pòjedincz lczba singular
Nz.dsz-a, dlbid-anog-azemi-agòspòdn-i
R.dsz-bid-nod-izemi-e, zem-igòspòdn-i
Dw.dsz-bidz-enodz-ezem-igòspòdn-i
Wn.dsz-ã, dlbid-ãnog-ãzemi-ãgòspòdni-ã,-
Nrz.dsz-bid-nog-zemi-gòspòdni-
Ml.dsz-bidz-enodz-ezem-igòspòdni
W.dsz-o!bido!nog-ò!zemi-o!gòspòdni!

Nz.sttkòsc || kòrzstrol-stdni-armònij- || kòstitucj-msz
R.sttkòsc- || kòrzsc-rol-, -estdni-e, -iarmònij-e, -i || kònstitucj-e, -imsz-, -e
Dw.sttkòsc-rol-i, -stdni-iarmònij-imsz-
Wn.Sttkòscrol-stdni-armònij-msz
Nrz.sttkòsc-rol-stdni-armònij-msz-
Ml.sttkòsc-rol-stdni-iarmònij-imsz-
W.sttkòsc!rol-!stdni-!armònij-!msz-!


Wieln lczba plural
Nz.
dsz-e, dle
bid-nod-izemi-egòspòdni-e
R.dsz-w, dszbid-w, bidnog-w, ngzemi-w, zemgòspòdni-w
Dw.dsz-mbid-mnog-mzemi-mgòspòdni-m
Wn.dsz-ebid-nod-izemi-egòspòdni-e
Nrz.dsz-amabid-amanog-amazemi-amagòspòdni-ama
Ml.dsz-achbid-achog-achzemi-achgòspòdni-ach
W.dsz-e!bid-!nod-i!zemi-e!gòspòdni-e!

Nz.sttkòsc-e || kòrzsc-erol-estdni-earmònij-e || kòstitucj-emsz-, -e
R.sttkòsc-w || kòrzsc-wrol-w, -istdni-warmònij-w || kònstitucj-wmsz-w
Dw.sttkòsc-mrol-mstdni-marmònij-mmsz-m
Wn.sttkòsc-rol-estdni-earmònij-emsz-, -e
Nrz.sttkòsc-amarol-amastdni-amaarmònij-amamsz-ama
Ml.sttkòsc-achrol-achstdni-acharmònij-achmsz-ach
W.sttkòsc-!rol-e!stdni-earmònij-emsz-, -e
[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


1.1.3 Jistniczi dzecngò rta

Pòjedincz lczba
Nz.wiodr-o, òkn-obiczsk-òsrc-ezbò-
R.wiodr-abiczsk-asrc-azbò-gò, -
Dw.wiodr-ubiczsk-ùsrc-uzbò-mù, -u
Wn.wiodr-obiczsk-òsrc-ezbò-
Nrz.wiodr-ãbiczsk-ã, biczsczmsrc-ã, -mzbò-im
Ml.wiodrz-e, òkni-ebiczsk-ùsrc-uzbò-u
W.wiodr-o!biczsk-ò!src-e!zbò-!


Wieln lczba
Nz.wiodr-a, òkn-abiczsk-asrc-azbò-a
R.wiodr-wbiczsk-wsrc-wzbò-w
Dw.wiodr-mbiczsk-msrc-mzbò-m
Wn.wiodr-abiczsk-asrc-azbò-a
Nrz.wiodr-amabiczsk-amasrc-amazbò-ama
Ml.wiodr-achbiczsk-achsrc-achzbò-ach
W.wiodr-a!biczsk-a!src-a!zbò-a!


Pòjedincz lczba
Nz.semi-ãcel-ãòkò || ùchò
R.semieni-acelc-a, celãc-a
Dw.semieni-owi, -icelc-u, celãc-u
Wn.semi-ãcel-ã
Nrz.semieni-ãcelc-ã, celãc-ã
Ml.semieni-ucelc-u, celãc-u
W.semi-ã!cel-ã!


Wieln lczba
Nz.semion-acelãt-aòcz- || ùsz-
R.semion-wcelãt-w, celãtòcz-w, -u || ùsz-w, -u
Dw.semion-mcelãt-mòcz-m, -ma || ùsz-m, ma
Wn.semion-acelãt-aòcz- || ùsz-
Nrz.semion-amacelãt-amaòcz-ama || ùsz-ama
Ml.semion-achcelãt-achòcz-ach || ùsz-ach
W.semion-a!celãt-a!òcz-! || ùsz-!
[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


1.2 Znankòwniczi


1.2.1 Fleksj znankòwnikw

Prcz znankòwnikw z kùnoszkã ddim –i, -, - (wej nii), je karno nieòdmiennch znankòwnikw tipù: wrt, fertich znankòwnikw, jacz mòg bc abò nieòdmienn (krtcz fòrm): zdrw, fejn, gòtw abò òdmienn (dd fòrm): zdrowi, -, , fejny, -, -, gòtowi, -, -.

pòjedincz lczba
chopsczi rtbiaczi rtdzecny rt
Nz.mod-imod-mod-
R.mod-gòmod-imod-gò
Dw.mod-mùmod-imod-mù
Wn.mod-gò, -imod-mod-
Nrz.mod-immod-mod-im
Ml.mod-immod-imod-im
W.mod-i!mod-!mod-!


wieln lczba
Nz.mod-imod-
R.mod-ch,-ich
Dw.mod-im
Wn.mod-ch, -ichmod-
Nrz.mod-ima
Ml.mod-ch, -ich
W.mod-imod-


pòjedincz lczba
chopsczi rtbiaczi rtdzecny rt
Nz.tn-y, tn-itn-, tni-tn-, tni-
R.tn-gò,tni-gòtn-y, tn-itn-gò, tni-gò
Dw.tn-mù, tni-mùtn-y, tn-itn-mù, tni-mù
Wn.tn-gò, tni-gòtn-, tni-tn-, tni-
Nrz.tn-ym, tn-imtn-, tni-tn-ym, tn-im
Ml.tn-ym, tn-imtn-y, tn-itn-ym, tni-im
W.tn-y, tn-itn-, tni- tn-, tni-


wieln lczba


Nz.tn-y, tn-itn-, tni-
R.tn-ych||-ch, tn-ich
Dw.tn-ym, tn-im
Wn.tn-ych||-ch, tn-ichtn-, tni-
Nrz.tn-yma, tn-ima
Ml.tn-ych||-ch, tn-ich
W.tn-y, tn-itn-, tni-
[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


1.2.2 Stopniowani znankòwnikw

Stopniown znankòwniczi òdmieniwaj sã reglowò.

chopsczi rtbiaczi rtdzecny rt
chùtczichùtkchùtcz
chùtszichùtszchùtsz
nchùtszinchùtsznchùtsz
blnyblnbln
blnisziblniszblnisz
nblniszinblnisznblnisz
stri
strszi
nstrszi
zi, lchi
gòrszi, lchszi
ngòrszi, nlchszi
dobri
lepszi
nlepszi



1.3 Miona przpdkw

Nz – Nazwcz (Nominatiw), R - Rodzcz (Genetiw), Dw – Dwcz (Datiw), Wn – Winowcz (Akùzatiw), Nrz – Narzãdzcz (Jinstrumental), Ml – Mlnik (Lokatiw), W – Wòiwcz(Wòkatiw)
[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]



2. Fleksj czasnika przczasnika


2.1 Czasniczi


2.1.1 Terny czas

pòjedincz lczbabcmiec
1. òs(j) jemmm
2. òs.(t) jesmsz
3. òs.(òn, òna, òno) jem
wieln lczba
1. òs(m|ma) jesm|jesmamm
2. òs.(wa) jestamta
3. òs.(òni, òne) smaj
(W) jescemce


Kòniugacj:
pòjedincz lczba
-m, -sz-ã, -isz-ã, -esz-m, -sz
1. òs(j) spiwmrobiãniosãwim
2. òs.(t) spiwszrobisznieseszwisz
3. òs.(òn, òna, òno) spiwrobiniesewi
wieln lczba
1. òs.(m|ma) spiwm|spiwmarobim|robimaniesem|niesemawim|wima
2. òs.(wa) spiwtarobitaniesetawita
3. òs.(òni) spiwajrobinioswiedz
(W) spiwcerobiceniesecewice


Niechtrne czasniczi np. spiewac mòg sã zjinaczac wedle kòniugacji -m, -sz: spiwm, spiwsz, abò wedle –ã, -esz: spiewiã, spiewiesz. Niechtrne prcz zjinaczn wedle kòn. –ã, -esz: grajã, grajesz; szukajã, szukajesz (dg fòrma) mòg sã zjinaczac wedle –m, -sz: grm, grsz; szukm, szuksz (krtk fòrma).
[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


2.1.2 Ùszi czas

prosti

pòjedincz lczbawieln lczba

1. òs.
j jd, b, robi, cztm jedl, bl, robil cztel
ma jada, ba, robiaa (robia), czta(a)
2. òs.t jd, b, robi, cztwa jedl, bl, robil cztel
3. òs.òn jd, b, robi, czt
òna jada, ba, robia(robia), czta(a)
òno jado, bo, robio, czta(o)
òni jedl, bl, robil cztel
òne jad, b, robi czte
W jedl, bl, robil cztel


Midz zamionã a czasnikã w 1. 2. òsobie pòjedinczi wielny lczb je mòno wstawic wpòmòn sowò jem, abò em: (J jem robi, j em robi).

pasyw jakno ùszi

pòjedincz lczba Singularwieln lczba Plural
1. òs.j mm jad, bt, zrobionm mm jad, bt, zrobion
2. òs.t msz jad, bt, zrobionwa mta jad, bt, zrobion
3. òs.òn, òna, òno m jad, bt, zrobionòni, òne maj jad, bt, zrobion
W mce jad, bt, zrobion
[size=small][b]Na zcztk starn [/b][/size]


2.1.3 Przindny czas

bcpòjedincz lczbawieln lczba
1. òs(j) mdã, bdã, bãdã(m|ma) mdzem, bdzem, bãdzem | mdzema, bdzema, bãdzema
2. òs.(t) mdzesz, bdzesz, bãdzesz(wa) mdzeta, bdzeta, bãdzeta
3. òs.(òn, òna, òno) mdze, bdze, bãdze(òni, òne) md, bd, bãd
(W) mdzece, bdzece, bãdzece


Przindny prosti czas twòrzi òd dokònnch czasnikw stosjc zjinacznã jak w ternym czasu: zrobic: zrobiã, zrobisz; dostnã, dostniesz. Òd czasnikw niedokònnch twòrzi przindny zoony czas przez wpòmòn sowò bc òdmienion w przindnym czasu (jak wi) fòrma ùszgò czasu czasnika: j mdã mi, j mdã robi, t mdzesz robi, t mdzesz robia.
[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


2.2 Rozkzownik

pò cwiardchpò mitczich
pòj.lczba. 2. òs.pros-, prosdj, djrw-irob-i, rb
pòj.lczba. 3. òs.niech pros-yniech dniech rwi-eniech rob-i
wieln l. 1. òs.pros-m,
chcem le prosc
dj-m, dj-m,
chcem le dac
rwi-m,
chcem le rwac
rob'i-m
wieln l. 2. òs.pros-tadj-ta ,dj-tarwi-tarob'i-ta
wieln l. 3. òs.niech prosz-niech dadz-niech rwi-niech robi
Wpros-cedj-ce, dj-cerwi-cerb-ce


' – òzncz przcsk. Zesdz z fòrm r'obim, r'obita (terny czas).

[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


2.3 Mionoczasnik

Terczasny mionoczasnik twòrzi òbez dodani do tm czasnika parckù -c (czasã -c): robic(), piszc().

Terczasny aktiwny mionoczasnik twòrzi òbez parck –cy, -c, -c dodwny do tm czasnika: robicy, robic, robic.

Ùszoczasny mionoczasnik w kaszbiznie twòrzi jakno zoon fòrmã z terczasngò mionoczasnika òd miec przeczasnikòwgò mionoczasnika: majc zrobion, majc czt.

Przczasnikòwi mionoczasnik twòrzi przez parck –i, -, -: jadi, jad, jad (jesc), -ti, -t, -t: czti, -, , bti, -, - (czc, bc), –ony, -on, -on: robiony, -, -, gòniony, -, (robic, gònic) abò –ny, -n, -n: gdny, -, , gòtowny, -, - (gadac, gòtowac).

Mionoczasniczi sã zjinaczaj wedle reglw znankòwnika.

[size=small][b]
Na zcztk starn [/b][/size]


2.4 Przczasnik

Przczasnik twòrzi òd znankòwnika òbez fòrmant –o, czasã –‘e. Chùtczi > chùtkò, blny > blno, prosti > prosto, wierny > wierno, wiernie.

S t przczasniczi krtcz tipù: dlek (dlekò), gãbòk (gãbòkò), wsok (wsokò).

Stopniowani:

ch'ùtkòpr'osto
chùtcz'iprost'i
n'chùtczin'prosti


' – òzncz przcsk, zesdz z fòrmama znankòwnika: ch'ùtczi, pr'osti.



1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Komentarze wyraaj pogldy ich autorw. Administrator serwisu nie odpowiada za treci w nich zawarte.
Wyrnienia
Medal Stolema 2005   Open Directory Cool Site   Skra Ormuzdowa 2002