Kaszubska pisownia w komputerach

Date:  04.02.2007
Section: Komputery

Przystosowanie systemów informatycznych do języka kaszubskiego wymagało rozwiązania dwóch kluczowych kwestii:



  • określenia kodowania kaszubskich tzw. "znaków narodowych" 

  • ustalenia układu klawiatury - kombinacji klawiszy, przy pomocy których będzie można uzyskiwać kaszubskie znaki


Pierwsze prace nad przystosowaniem komputerów do pisania na nich tekstów kaszubskojęzycznych były prowadzone w latach 1993 - 1994. W roku 2002 stworzony został pierwszy kaszubskojęzyczny edytor KaszEd. W trakcie prac nad stworzeniem tego edytora dopracowano i zatwierdzono niżej opisany standard uzyskiwania kaszubskich znaków:



Kaszubska strona kodowa


Stosowana od 1996 r. pisownia zawiera 11 znaków narodowych: ã, ą, é, ë, ł, ń, ò, ó, ô, ù, ż. Przy kodowaniu znaków kaszubskich istotnym zagadnieniem jest fakt, że część znaków (ą, é, ë, ł, ń, ó, ô, ż) jest zawartych w zestawach środkowoeuropejskich, część (ã, é, ë, ò, ó, ô, ù) w zestawach zachodnioeuropejskich. 8-bitowe strony kodowe (np. ISO 8859-2 i ISO 8859-1) nie dają zatem możliwości uzyskania wszystkich kaszubskich znaków. Z tego powodu do kodowania kaszubskich znaków przyjęto standard Unicode UTF-8, kodujący znaki przy użyciu 2 bajtów. Unikod jest wewnętrznym standardem powszechnie używanych systemów operacyjnych, w tym najnowszych wersji systemów Windows i Linux.

W kodzie HTML można ponadto zapisywać kaszubskie znaki przy użyciu kodów opisowych, tzw. Alt-kodów.

Otwartą pozostaje kwestia, czy kaszubska strona kodowa powinna zawierać wyłącznie znaki stosowane w pisowni kaszubskiej, czy też powinna zawierać wszystkie znaki kaszubskie i polskie. Zdaniem zwolenników umieszczenia znaków wyłącznie kaszubskich, kaszubska strona kodowa dotyczy wyłącznie języka kaszubskiego i nie ma potrzeby łączyć jej z innymi językami. Zwolennicy włączenia do kaszubskiej strony kodowej również polskich znaków zwracają uwagę, że język kaszubski funkcjonuje w otoczeniu polskojęzycznym i zdecydowana większość piszących po kaszubsku pisze również po polsku, dlatego praktyczniej będzie dostarczyć jedno rozwiązanie umożliwiające pisanie w obu językach, takie rozwiązanie może ponadto lepiej służyć promocji kaszubszczyzny w środowisku polskojęzycznym.


Układ klawiatury kaszubskiej


Przedstawione poniżej kombinacje klawiszy przyjęto kierując się następującymi wytycznymi:
  • kaszubskie znaki powinny być uzyskiwane przy pomocy kombinacji Alt-klawisz, stanowiąc de facto rozszerzenie polskiej klawiatury programisty

  • kaszubskie znaki nie powinny kolidować z polskimi znakami na klawiaturze programisty

  • kaszubskie znaki powinny być uzyskiwane przy użyciu klawiszy leżących (na klawiaturze qwerty) blisko liter podstawowych dla tych znaków (czyli a, e, o, u).



  • Wymogi te spełniono przyjmując rozwiązanie przedstawione w poniższej tabeli. Wyjasnić należy, że znakowi ù przypisano kombinację Alt-j, gdyż pod kombinacją Alt-u znajduje się symbol euro.

    Jako wzorcowa implementacja kaszubskiej strony kodowej, w 2002 r. opracowany został edytor KaszEd, będący równocześnie pierwszym kaszubskojęzycznym programem.

    Łączna strona kodowa kaszubska i polska wraz z kombinacjami klawiszy



    Znak

    Alt-kod
    HTML 4

    Unicode

    Kombinacja klawiszy

    dziesiętnie

    szesnastkowo
    Ą 260 0104 Alt-A
    ą 261 0105 Alt-a
    Ã Atilde 195 00C3 Alt-Q
    ã atilde 227 00E3 Alt-q
    Ć 262 0106 Alt-C
    ć 263 0107 Alt-c
    É Eacute 201 00C9 Alt-W
    é eacute 233 00E9 Alt-w
    Ë Euml 203 00CB Alt-R
    ë euml 235 00EB Alt-r
    Ę 280 0118 Alt-E
    ę 281 0119 Alt-e
    Ł 321 0141 Alt-L
    ł 322 0142 Alt-l
    Ń 323 0143 Alt-N
    ń 324 0144 Alt-n
    Ò Ograve 210 00D2 Alt-I
    ò ograve 242 00F2 Alt-i
    Ó Oacute 211 00D3 Alt-O
    ó oacute 243 00F3 Alt-o
    Ô Ocirc 212 00D4 Alt-P
    ô ocirc 244 00F4 Alt-p
    Ś 346 015A Alt-S
    ś 347 015B Alt-s
    Ù Ugrave 217 00D9 Alt-J
    ù ugrave 249 00F9 Alt-j
    Ź 377 0179 Alt-X
    ź 378 017A Alt-x
    Ż 379 017B Alt-Z
    ż 380 017C Alt-z



    W kodzie HTML znak można uzyskać pisząc jego kod w postaci &nazwa; lub &#kod. Np. słowo "kòdowónié" można w kodzie HTML zapisać kòdowónié lub k&242;dowónié..


    Kod języka kaszubskiego


    Jeśli gdzieś zachodzi potrzeba zaznaczenia, że tekst jest kaszubskojęzyczny, należy używać oznaczenia CSB - kodu języka kaszubskiego wg normy ISO 639-2.

    Zobacz również


    http://www.naszekaszuby.pl/modules/mydownloads/visit.php?lid=2
    Sterownik jednolitej polsko-kaszubskiej klawiatury pod Ms Windows 2000, XP
    http://www.kaszubia.com/?q=komputre/klawiatura/csb
    Wyodrębniona kaszubska klawiatura Marka Kwidzińskiego, przyjęta przez Kaszëbsczé Karno Dolmaczów Linuksa
    http://kaszed.zk-p.pl
    strona pierwszego kaszubskiego edytora KaszEd
    www.unicode.org
    Oficjalna strona standardu Unicode
    www.w3.org
    Oficjalna strona protokołu HTML
    This article comes from Nasze Kaszuby
    http://naszekaszuby.pl

    The URL for this article is:
    http://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=50

    Copyright (c) 2017 by Nasze Kaszuby