Kaszubska pisownia w komputerach

Date:  04.02.2007
Section: Komputery

Przystosowanie systemów informatycznych do j?zyka kaszubskiego wymaga?o rozwi?zania dwóch kluczowych kwestii:



  • okre?lenia kodowania kaszubskich tzw. "znaków narodowych" 

  • ustalenia uk?adu klawiatury - kombinacji klawiszy, przy pomocy których b?dzie mo?na uzyskiwa? kaszubskie znaki


Pierwsze prace nad przystosowaniem komputerów do pisania na nich tekstów kaszubskoj?zycznych by?y prowadzone w latach 1993 - 1994. W roku 2002 stworzony zosta? pierwszy kaszubskoj?zyczny edytor KaszEd. W trakcie prac nad stworzeniem tego edytora dopracowano i zatwierdzono ni?ej opisany standard uzyskiwania kaszubskich znaków:



Kaszubska strona kodowa


Stosowana od 1996 r. pisownia zawiera 11 znaków narodowych: ã, ?, é, ë, ?, ?, ò, ó, ô, ù, ?. Przy kodowaniu znaków kaszubskich istotnym zagadnieniem jest fakt, ?e cz??? znaków (?, é, ë, ?, ?, ó, ô, ?) jest zawartych w zestawach ?rodkowoeuropejskich, cz??? (ã, é, ë, ò, ó, ô, ù) w zestawach zachodnioeuropejskich. 8-bitowe strony kodowe (np. ISO 8859-2 i ISO 8859-1) nie daj? zatem mo?liwo?ci uzyskania wszystkich kaszubskich znaków. Z tego powodu do kodowania kaszubskich znaków przyj?to standard Unicode UTF-8, koduj?cy znaki przy u?yciu 2 bajtów. Unikod jest wewn?trznym standardem powszechnie u?ywanych systemów operacyjnych, w tym najnowszych wersji systemów Windows i Linux.

W kodzie HTML mo?na ponadto zapisywa? kaszubskie znaki przy u?yciu kodów opisowych, tzw. Alt-kodów.

Otwart? pozostaje kwestia, czy kaszubska strona kodowa powinna zawiera? wy??cznie znaki stosowane w pisowni kaszubskiej, czy te? powinna zawiera? wszystkie znaki kaszubskie i polskie. Zdaniem zwolenników umieszczenia znaków wy??cznie kaszubskich, kaszubska strona kodowa dotyczy wy??cznie j?zyka kaszubskiego i nie ma potrzeby ??czy? jej z innymi j?zykami. Zwolennicy w??czenia do kaszubskiej strony kodowej równie? polskich znaków zwracaj? uwag?, ?e j?zyk kaszubski funkcjonuje w otoczeniu polskoj?zycznym i zdecydowana wi?kszo?? pisz?cych po kaszubsku pisze równie? po polsku, dlatego praktyczniej b?dzie dostarczy? jedno rozwi?zanie umo?liwiaj?ce pisanie w obu j?zykach, takie rozwi?zanie mo?e ponadto lepiej s?u?y? promocji kaszubszczyzny w ?rodowisku polskoj?zycznym.


Uk?ad klawiatury kaszubskiej


Przedstawione poni?ej kombinacje klawiszy przyj?to kieruj?c si? nast?puj?cymi wytycznymi:
  • kaszubskie znaki powinny by? uzyskiwane przy pomocy kombinacji Alt-klawisz, stanowi?c de facto rozszerzenie polskiej klawiatury programisty

  • kaszubskie znaki nie powinny kolidowa? z polskimi znakami na klawiaturze programisty

  • kaszubskie znaki powinny by? uzyskiwane przy u?yciu klawiszy le??cych (na klawiaturze qwerty) blisko liter podstawowych dla tych znaków (czyli a, e, o, u).



  • Wymogi te spe?niono przyjmuj?c rozwi?zanie przedstawione w poni?szej tabeli. Wyjasni? nale?y, ?e znakowi ù przypisano kombinacj? Alt-j, gdy? pod kombinacj? Alt-u znajduje si? symbol euro.

    Jako wzorcowa implementacja kaszubskiej strony kodowej, w 2002 r. opracowany zosta? edytor KaszEd, b?d?cy równocze?nie pierwszym kaszubskoj?zycznym programem.

    ??czna strona kodowa kaszubska i polska wraz z kombinacjami klawiszy



    Znak

    Alt-kod
    HTML 4

    Unicode

    Kombinacja klawiszy

    dziesi?tnie

    szesnastkowo
    ? 260 0104 Alt-A
    ? 261 0105 Alt-a
    Ã Atilde 195 00C3 Alt-Q
    ã atilde 227 00E3 Alt-q
    ? 262 0106 Alt-C
    ? 263 0107 Alt-c
    É Eacute 201 00C9 Alt-W
    é eacute 233 00E9 Alt-w
    Ë Euml 203 00CB Alt-R
    ë euml 235 00EB Alt-r
    ? 280 0118 Alt-E
    ? 281 0119 Alt-e
    ? 321 0141 Alt-L
    ? 322 0142 Alt-l
    ? 323 0143 Alt-N
    ? 324 0144 Alt-n
    Ò Ograve 210 00D2 Alt-I
    ò ograve 242 00F2 Alt-i
    Ó Oacute 211 00D3 Alt-O
    ó oacute 243 00F3 Alt-o
    Ô Ocirc 212 00D4 Alt-P
    ô ocirc 244 00F4 Alt-p
    ? 346 015A Alt-S
    ? 347 015B Alt-s
    Ù Ugrave 217 00D9 Alt-J
    ù ugrave 249 00F9 Alt-j
    ? 377 0179 Alt-X
    ? 378 017A Alt-x
    ? 379 017B Alt-Z
    ? 380 017C Alt-z



    W kodzie HTML znak mo?na uzyska? pisz?c jego kod w postaci &nazwa; lub &#kod. Np. s?owo "kòdowónié" mo?na w kodzie HTML zapisa? kòdowónié lub k&242;dowónié..


    Kod j?zyka kaszubskiego


    Je?li gdzie? zachodzi potrzeba zaznaczenia, ?e tekst jest kaszubskoj?zyczny, nale?y u?ywa? oznaczenia CSB - kodu j?zyka kaszubskiego wg normy ISO 639-2.

    Zobacz równie?


    http://www.naszekaszuby.pl/modules/mydownloads/visit.php?lid=2
    Sterownik jednolitej polsko-kaszubskiej klawiatury pod Ms Windows 2000, XP
    http://www.kaszubia.com/?q=komputre/klawiatura/csb
    Wyodr?bniona kaszubska klawiatura Marka Kwidzi?skiego, przyj?ta przez Kaszëbsczé Karno Dolmaczów Linuksa
    http://kaszed.zk-p.pl
    strona pierwszego kaszubskiego edytora KaszEd
    www.unicode.org
    Oficjalna strona standardu Unicode
    www.w3.org
    Oficjalna strona protoko?u HTML
    This article comes from Nasze Kaszuby
    http://naszekaszuby.pl

    The URL for this article is:
    http://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=50

    Copyright (c) 2022 by Nasze Kaszuby