Wiadomo?ci - Miesi?cznik "Pomerania" - "Pomerania" wrze?niowa
Losowe zdj?cie
Kraina ?osi 11
Pomerania
Wygl?d strony

(2 skrki)
Kaszbsk Jednota | www.kaszebsko.com
Stowarzyszenie Osb Narodowo?ci Kaszubskiej

Miesi?cznik "Pomerania" : "Pomerania" wrze?niowa
Wysane przez: Redakcja_nk dnia 8.9.2012 10:20:00 (2816 odson)




We wrze?niowym numerze „Pomeranii” tematem miesi?ca jest, oczywi?cie, wrzesie?. Roku 1939. W t? ponur? tematyk? wprowadza nas redaktor naczelny pisma.

Ùmar? cz?owiek,
Òbrz i szlachòta Bòga…
Wst? ùrzas

Tak opisuje wojn? i jej okrucie?stwo kaszubski poeta Jan Rompski, ktry sam przeszed? piek?o obozu w Stutthofie. Strach, o jakim pisze w cytowanym wierszu „W smrok”, zna z autopsji coraz mniej osb.
W sierpniu po?egnali?my ostatniego obro?c? Westerplatte majora Ignacego Skowrona oraz ostatni? pracownic? Poczty Polskiej w Gda?sku Ma?gorzat? Sadowsk?. Wielu bohaterw cyklu „Wòjnowi Kaszbi”, ktrzy pomagaj? nam przechowa? pami?? o czasach okupacji, niestety nie doczeka?o chwili, kiedy ich wspomnienia ukaza?y si? w „Pomeranii”. A bez nich mo?e nam grozi? zapomnienie oczywistej prawdy, ?e „wojna jest z?a”.
M?odzi ludzie, ktrzy znaj? ten czas z hollywoodzkich filmw lub rekonstrukcji historycznych, czasami widz? w wojnie jedynie romantyczny okres pe?en odwa?nych i prawie niezniszczalnych bohaterw. Natomiast ?wiadkowie tych tragicznych wydarze? pami?taj? przede wszystkim niewyobra?alne cierpienia swoje i bliskich. „Wòjnowi Kaszba” z tego numeru „Pomeranii” Augustyn Kowalewski, ktry przez 2,5 roku ukrywa? si? w lesie przed Niemcami, jest przekonany, ?e to, co si? dzia?o podczas wojny, „nie je do òpòwiedzeni m?odim ldzm”. Mamy jednak nadziej?, ?e wspomnienia tych, ktrzy jak pan Augustyn widzieli z?o tego czasu na w?asne oczy, pomog? zapobiega? wojnom w przysz?o?ci.
Ostatnia (oby!) wojna ?wiatowa by?a te? wielkim ciosem dla naszej pomorskiej inteligencji. 22 sierpnia obchodzili?my 100. rocznic? zjazdu za?o?ycielskiego Towarzystwa M?odokaszubw. Wielu jego cz?onkw i sympatykw wspominali?my w Pia?nicy, Szp?gawsku czy Stutthofie, gdzie zgin?li z r?k hitlerowcw. Pami?tajmy o nich i wszystkich ofiarach II wojny ?wiatowej
.
Dariusz Majkowski

Ok?adki:
II Reklama
III Fotorelacja ze Zjazdu Kaszubw w Sopocie
IV Reklama .

Z dwutygodnika „Kaszb”

4. Z drugiej r?ki
Òbezdrzn
Folkjo! Jo!!!, Twoja Telewizja Morska, Klka, 24.06.2012
– K?sk tradicje z tim, co now, b?o tm? pierszi taczi kònferencji, chtrna òdb?a sã w Redze. Zajinteresowny tm? gdel ò tim, co je spar?ãczon z kaszbsczim fòlklorem w mùzyce cz w mdze, w chtrnch, jak sã òkazje, je za wiele tnizn.

Fundacin Real Madrid na Kaszbach, Twoja Telewizja Morska, Klka, 8.07.2012
– Hiszpa?sk fùndacj Realu Madrit pierszi rz w Pòlsce zòrganizowa spòrtow karna dl dzecy i m?odzzn. W Gdinie do dzys pòd òkiem spòrtowgò kòòrdinatora, rodem z Iberijsczgò Pò?òstrowa, 66 sztk dzecy i m?odzzn w wiekù òd 7 do 17 lat pòznwa?o krjamnot treningù prowadzongò przez jedno z nlepszich spòrtowch karnw swiata.


Przecztn
Z G?odnicy do Nidaros, Gazeta Kaszubska, 13.07.2012
Szlak ?wi?tego Olafa w Norwegii by? w ?redniowieczu jednym z czterech, obok drogi do Santiago de Compostella, do Rzymu i Jerozolimy, najwa?niejszych szlakw pielgrzymkowych na ?wiecie. Od czasw reformacji norweski szlak prawie przesta? istnie?, ale w 1997 roku zosta? odtworzony jako przyk?ad kulturowego dziedzictwa Europy.

A jednak Ramleje!, kaszebsko.com, 26.07.2012
Ko?czy si? monta? dwuj?zycznych tablic w gminie Somonino. W ka?dej miejscowo?ci przyjezdnych wita? i ?egna? b?d? polsko-kaszubskie tablice. ??cznie b?dzie ich 244. (...) Kaszubskoj?zyczne nazwy miejscowo?ci gminy Somonino opiniowali El?bieta Bugajna z Rady J?zyka Kaszubskiego i prof. Edward Breza. Nie oby?o si? jednak bez ma?ych sprzeciww.

Ùczt
Rozegrn i rozspiwn Serakòjce, Radio Gda?sk, Na btach w bòrach, 5.08.2012
– W Serakòjcach kù?czi sã swiãto pòw?ny mùzyczi. Òstatn zwãczi drj?cgò òd czile niedzelw festiwalu kameralny mùzyczi rozbrzmi? dzys w kòscele sw. Mrcna. Òrganizatorã wdarzeni je S?awòmir Bronk, doktr z Mùzyczny Akademie we Gdu?skù a priwatno mieszka?c Gòwidlna. To dzãka niemù Serakòjce s? nbar?i na Kaszbach rozspiwnym mlã...

Zdnk w czrnym kldze, Radio Gda?sk, Klka, 20.08.2012
– Jak sã òblkel do slbù pirwi, gdze b? wesela, jacz bia?czi mia? kwiat; to wszstkò jidze dozdrzec na slbnch òdjimkach w Mùzeùm Kaszbsczim w Kartuzach. Je tam wstwk òpisj?cy zmian, jacz sã w slbnch òblecznkach dokòna? przez wnetka dwasta lat.

6. Marek Adamkowicz. Odchodz? ?wiadkowie historii
?al, smutek, ?wiadomo?? przemijania – tego w?a?nie niedawno do?wiadczyli?my, otrzymuj?c wiadomo?ci o ?mierci ostatnich pracownic Poczty Polskiej w Wolnym Mie?cie Gda?sku i ostatniego obro?cy Westerplatte.
Niby oczywiste, ?e kiedy? musia?o to nast?pi?, a jednak z odej?ciem ?wiadkw historii trudno si? pogodzi?. To przecie? oni byli ??cznikiem dzisiejszego Gda?ska z dawnym Wolnym Miastem. Swoj? obecno?ci? za?wiadczali, ?e wbrew wszelkim przeciwno?ciom losu, Polacy zawsze nad Mot?aw? byli.
El?bieta Marcinkowska-Szuca
Jedn? z takich osb by?a telegrafistka z Urz?du Pocztowego nr 1 El?bieta Marcinkowska-Szuca. Pracowa?a tu w latach 1936–1939. Szcz??liwie 1 wrze?nia nie wzi??a udzia?u w walkach. Dzie? przed wybuchem wojny sko?czy?a prac? o godz. 2 0, a kiedy rankiem przysz?a na poczt?, ona by?a ju? oblegana.

8. Bogus?aw Breza. Rok 1939 w Wejherowie
Jak wygl?da?y przedwojenne miesi?ce w tym mie?cie? Czy jego mieszka?cy spodziewali si? najgorszego, czy raczej do ostatniej chwili ?yli nie?wiadomi zagro?enia? Jak s?dz?, dobrym ?rd?em odpowiedzi na te pytania – chocia? na pewno nie wyczerpuj?cym – jest zawarto?? „Gazety Kaszubskiej”, ktra ukazywa?a si? w Wejherowie do 31 sierpnia 1939 r.
Trafne noworoczne prognozy
Pierwszy numer tej gazety w 1939 r. ukaza? si? 1 stycznia. Autor opublikowanego w nim artyku?u wst?pnego, pisz?c: „Rok 1939 – to nie tylko rok nowy, ale to nowy cykl w ?yciu Polski. Po dwudziestu latach niepodleg?o?ci nale?y sobie zda? spraw? ze zdobyczy i strat, aby si? uzbroi? do ?ycia na nowy okres”, zapewne nie zdawa? sobie sprawy, ?e trafi? w sedno. Rok 1939 dla Polski – w tym dla Wejherowa – okaza? si? prze?omowym!

12. Lepi b?o strzln?c w sebie jak w Niemca… Gd? Eùgeniusz Prczkòwsczi
Aùgùstin Kòwalewsczi òb czas wòjn przez dwa i p? rokù ùkriw? sã w lasach midz Mirochòwã a Strsz? Bùd?. Tacy? sã w bùnkrach, ?eb nie jic do niemiecczgò wòjska.
Wikszosc knpw w wajich latach sz?a na front. W jesce òstel w lasach. Jak do tegò przsz?o?
To je cã?kò pò tli latach pòwiedzec, bò to n ie je do wdolmaczeni m?odmù pòkòleniu. J mi? wnenczas òsmnsce lat. To ten ng?pszi wiek... M wsztc mslel, ?e wòjna zar sã skù?czi. Nas w b??d wprowadzy? ten Londin, co w radio gd? drch: „Zanim lst spadn? z drzewa, Eùropa bãdze òswòbòdzon, wòln!”. A nick z tegò! Trz lata m sedzel w lasach, nigle to przsz?o.
Sk?dka w wiedzel, ?e mò?na jic do lasw?
W tch lasach sedzel ju jiny. Labùdw Franek, òn b? eingedeutsch, mùsz? jic do niemiecczgò wòjska, a szed? do lasu. Lnowi i Bernatowi òd Krlw grozy? Stutthof, a t? szl w las.

14. Red. Del farw kaszbiznie
22 zlnika 1912 r. òdb? sã we Gdu?skù zjzd za??cw Towarzstwa M?odokaszbw. Rwno 100 lat pzni w prãdzes?t mlach na ca?im Pòmòrzim dzejrze Kaszbskò-Pòmòrsczgò Zrzeszeni, chtrno cygnie dali m?odokaszbsk? robòtã i deje, ùtczl to w?n wdarzeni.
22 zlnika 2012 ò 7 wieczr zaczã? sã ùroczzn m.jin. w Kartuzach, Gdu?skù, Kòscrznie, Btowie, ale t? bùten Kaszub, np. w Szpãgawsczim Lese na Kòcewim. Nie robim jedngò centralngò z?dzeni, bò chcem pòkazac, ?e M?odokaszbi ?l i dzejal na ca?im Pòmòrzim.

15. Jacek Borkowicz. Lniana suknia staro?ytnego ofiarnika (cz??? 3)
Sie?, nasiona maku i odci?ta g?owa... W tym odcinku przeczytamy o archaicznych pok?adach ?wiadomo?ci, ktre mo?na by?o odnale?? w psychice XX-wiecznych Kaszubw, oraz o tym, co ich ??czy z Udmurtami.
Na brzegu ?ycia i ?mierci
Najstarsze, przeds?owia?skie jeszcze zapewne archetypy kaszubskiego Pomorza to temat obszerny i n?c?cy, bo opisany dopiero cz??ciowo, przynajmniej pod wzgl?dem metodycznym. Ale jakiej metody u?ywa? do jego opisu? Intuicja podpowiada mi, ?e na tym polu wi?cej mo?e zdzia?a? badacz zajmuj?cy si? mentalno?ci? ni? znawca kultury materialnej. Dobry przyk?ad daje tu ksi?dz Jan Perszon, religioznawca z toru?skiego uniwersytetu. Jego praca Na brzegu ?ycia i ?mierci, wydana w 1999 roku w Pelplinie a po?wi?cona kaszubskim obrz?dkom pogrzebowym i ?a?obnym, stanowi prawdziw? kopalni? wiedzy o miejscowych obyczajach, odchodz?cych w przesz?o??, lecz nadal obecnych. Czytelnika tej ksi??ki nieraz a? dziw bierze, jak bardzo archaiczne pok?ady ?wiadomo?ci odnale?? mo?na w psychice ludzi nier?ni?cych si? zewn?trznie od przeci?tnego modelu wsp?czesnego Polaka.

17. ?uksz Zo?tkòwsczi. Qasevet, sostra Pòmeranie
Dwa dni drod?i aùtã òd Gdu?ska na nwiãkszim p?òstrowie Czrngò Mòrza zs je mò?no ùczc tatarsk? gdkã. Nasz repòrtra òpisje, jak Tatarz òdzwskùj? tatczznã.
W rokù 1944, czej wsztc m?odi walczl z Niemcama w sowiecczi armii, Stalin nakz? jich rodzn wnkac do westrzdny Azje. W trz dni wrzucl z dodomw 260 ts. ldzy. Wnetka pò?owa, bò 46%, zd?inã?a pò drodze òd g?odu, chòroscw, zmògnienigò.

20. Reklama – Energa

21. To jest cholernie ci??ka praca
?lusarz, ktry zosta? ?wiatow? gwiazd? musicalu. Zagra? u Pola?skiego, ale nie wyst?puje ju? w rodzinnym Bytowie. Z Jerzym Jeszkem rozmawia Magdalena Kropid?owska.
Namawia pan m?odych ludzi, ?eby szli w pana ?lady?
Najpierw ich pytam, czy s? w stanie znie?? to, co ja znios?em.
Co pan znosi??
Lata upokorze? i ci??kiej pracy, nawet na ulicy. Najpierw w zak?adzie w Bytowie, gdzie pracowa?em jako ?lusarz, t?skni?c za teatrem. Potem w wy?nionym studium wokalno-aktorskim w Gdyni. Od rana przy dr??ku, krtkie ?niadanie, 4 godziny w chrze, potem obiad – ale nie codziennie, bo nie zawsze by?o co je??. Dalej zaj?cia: wokal, taniec, wiersz, proza, pantomima, jazz. A wieczorem na scen? do 22.
Potem droga do domu, ktrego cz?sto nie mia?em, nie by?o mnie sta? na op?acenie mieszkania.

23. Dariusz Majkòwsczi. Jak to wzdrzi w Szpanii?
Atomòw elektrowni – dzysdnia jedna z nbar?i gòr?cch tmw ni leno na Kaszbach, le t? na ca?im swiece. W òstatnym czasu przj?d?aj? do naju gòsce z Jap?sczi, ?eb pòdzelc sã swòjima zastrzegama i òpòwiedzec ò tim, jak ?je sã w jich kraju pò tragedii w Fukushimie. W Eùropie t? mm pa?stwa, gdze s? j?drow reaktor. Przik?adã je Szpani.
Prawie do tegò kraju wjachel w lpi?cu przedstwcowie samòrz?dw z nordowch Kaszub. PGE Energia J?drowa zòrganizowa wjzd do dwùch elektrowniw: Vandells i Asco. Z rczb skòrzista? m.jin. gmin Gniewino i Chòczewò, bò na jich terenie je mò?lw bùdowa „atomwczi”. Pòjachel t? samòrz?drze z pùcczgò starostwa i gmin z òkòlgò, np. Krokòwa, Pùcka cz Wild?i Ws.
W Szpanii dzej dzys 8 j?drowch reaktorw, chtrne nal?aj? sã w 6 elektrowniach. Wesp? maj? òne mòc kòl 7500 MW elektriczny energii, co syg na 20% pòtrzebw tegò kraju.

25. Martyna Zienkiewicz. Historia, j?zyk i futbol
Katalonia – wy?ynno-grzysty region na terytorium nale??cym do Hiszpanii. Z jednej strony przepi?kne, czyste pla?e Costa Brava k?pane w Morzu ?rdziemnym, z drugiej, zaraz przy granicy z Francj?, wysokie szczyty Pirenejw. R?norodno?? krajobrazu, bogactwo natury, ale przede wszystkim kultury, ktrej korzenie si?gaj? jeszcze czasw rzymskich. Los Polacos Kultura i obyczaje Katalonii kszta?towa?y si? odr?bnie od hiszpa?skich. Dowodem na to jest chocia?by fakt, ?e na Katalo?czykw hiszpa?skoj?zyczni mieszka?cy Hiszpanii mwili niegdy? „Polacos”, czyli Polacy. Wynika?o to i z nierozumienia j?zyka, jakiego u?ywaj? mieszka?cy Katalonii, i z oglnej odmienno?ci kulturowej tej krainy. Dzi? cz?sto mwi si?, ?e Katalonia to hiszpa?ska Szkocja. Z jednej strony ?artobliwie – ze wzgl?du na domniemane sk?pstwo Katalo?czykw, z drugiej, bardziej powa?nie – ze wzgl?du na pracowito?? mieszka?cw i znajduj?ce si? w tym regionie bogactwa naturalne. Obecnie w?a?nie to jest najwi?kszym punktem zapalnym mi?dzy central? w Hiszpanii a Barcelon? (stolic? administracyjn? Katalonii).

27. Bùdowac swiat na Bògù. Kzani, chtrno òb czas msz, jak zaczã?a Zjzd Kaszbw 7 lpi?ca w Sopòce, wg?osy? ks. Jan Perszon.
Tej kò?dgò, chto nch s?w mòjch s?ch i je spe?niw, jidze przrwnac do rozmngò cz?owieka, co swj bùdink pòstawi? na kamiznie. Spd? deszcz, przbra? rzczi, zerwa? sã wiatrzska i ùderz? w nen bùdink. Ale òn sã nie zawali?, bò b? zbùdowny na skale. Czej prz kù?cu XIX wiekù rozmajiti ùcza?i ldze (naszi czy) robil na Kaszbach etnograficzn badania szukel kùlturowi òsoblwòsc, apartnosc tegò ldu, wsztc doszl do swi?d, ?e Kaszbi s? baro religijny. Zak?dca pierszgò kaszbsczgò skansenu, tegò we Wdzydzach, Izydor Gùlgòwsczi w swòji ks??ce Von einem unbekannten Volke in Deutschland pis?, „das Volk is tief religios, oder besser gesagt, kirchlich” (Ten lud je baro wierz?cy, a lepi rzecz?c, kòscelny). Przez wiele stalat Ewangelia Christusa pòmalszkù wmika w dszã najgò ldu, ja? przemieni?a jã òd bna i z wirzchù.

29. Ana Glszcz?sk. Bliza, co mrg mùzycznym szkã
„Marina, Marina, Marina, Marina 60 m lat
Marina, Marina, Marina, prz krkwi schòdzela swj swiat”
Zcz?tk czerwi?ca. Kòl drod?i wedle sztr?du w Pilcach (Jastrzãbi Grze) wòlngò placu dl aùtw je fùl. Doch to jesz ni ten czas! Tej-sej przechdaj? karna szkò?owch dzecy nkn przez sprag? latowch feriw szkln. Krm maj? pen, gòspòd t? rcz? bn.. I bia?czi, i biznes jesz k?sk mùsz? do?dac. Z lewi stron za rutama mrgnã?a nama chùtkò bliza. M sniem dali. Czernk gws dobri. Pòde drog? kawa ù W?adka, krbinka ò dtkach w Pùckù, do te klaksn dl m?odch w Smlnie i jesm na mlu. Mrze?no. Wit naju Pioter Cskòwsczi, zar rczi w jizbã. Kawa, harbata? Pewno, ?e jo...

30. S?awòmir Klsa, Tomsz Ùrba?sczi. Òbjach? swiat, ale swòje wcyg kòch
Rman Kù?el to pòstacj znn w Pilcach i òkòlim. Zbircz, biblofil, samòrz?dowi dzejrz, wano?nik. Wcyg planje pòsobn rz i zwiãksziw swòje zbior: ks??kw, pòcztwkw i pami?tkw z Pilcw i Swrzewa. Dzecn lata w Swrzewie wcsnã? na nim szlach – w swòji kòlekcje m wiele pòcztowch krtkw, òdjimkw i jinszich pami?tkw spar?ãczonch ze Swrzewsczim Sanktuarium i òkòlim. Swòjima materia?ama pòmg sztudrm, òrganizatorm wstwkw i mùzem.

31. Artur Jab?o?sczi. Dzywno nad Dzywn?
Cht? na swiece nie znl przd negò gardu? Kaszbi del mù pòzwã Jamno, zs Jomsborgã zwel gò wikingsczi nrod. Zbùdowny nad rzk? Dzywn?, na ji lewim brzgù oblwaj?cym òstrw zwny z ?aczn Julinum (kasz. Wòlin, pòl. Wolin), abò mò?e na drd?im, prawim ji str?dze, bò tegò jesz nicht richtich nie rzek, bl sedzb? wòjkw z rozmajitch stronw Westrzdmòrzgò Bltu don?d przcygaj?cch. Maj?c gwsn prawa starszich naczelnikw, sedzel tuwò za zgòd? Kaszbw, gòspòdrzw ny zemi, bl brny do bitkw w mòrzu w kraju wszelejaczim, jak t? do barnieni òkrãtw najich pòmòrsczich kùpcw…
J chcl ùczc ne slowa, tak n to ?dl latos, nad rzk? Dzywn?, bls òne jakòs ni mògl sã dostac do mojich ùszw. Gws bez no ldzcz rkòwani. Do Jamna, òd òsmnsce latw, zs zje?d?aj? sã ldze na viking – slowò no òzncz mòrsk? wanogã – z calgò dzysdniowgò swiata.

33. Rman Drz?d?n, Danuta Pioch. Ùczba 14. Germanizm
Cwicznk 1
Przecztj gdkã i prze?o? jã na pòlsczi jãzk. Wzwskj do te s?owrz kaszbskò-pòlsczi. (Przeczytaj dialog i przet?umacz go na j?zyk polski. Wykorzystaj do tego s?ownik kaszubsko-polski).
– J sã zacz?? ùczc niemieczi gdczi.
– Jakù? c jidze?
– Langsam, langsam…
– Wiele t sã ni msz naùczon, ale j c rzekã, jak t znajesz kaszbsk? gdkã, tej niemieck b mia c flotni jic…

35. Marta Szag?dowicz. Na szlaku wspomnie?
Ulica Bogus?awskiego, Owsiana, Szopy – to niektre z miejsc, ktre ??czy historia gda?skich ?ydw. O ich obecno?ci w mie?cie nad Mot?aw? przypomnia?o Stowarzyszenie Praktykw Kultury, organizuj?c 14 i 15 lipca gr? miejsk? „?ydzi gda?scy – na szlaku wspomnie?”. Zaopatrzona w kart? gry i zestaw zagadek, ruszy?am w miasto…
Podr? po ?ycie
Pomnik dzieci ?ydowskich przy gda?skim Dworcu G?wnym przypomina o tzw. Kindertransportach. Przed wybuchem II wojny ?wiatowej do Anglii przewieziono z terenw niemieckich ponad 10 tysi?cy dzieci. Oko?o 100 z nich pochodzi?o z Gda?ska. Wyjazdy by?y organizowane przez ?ydowskie stowarzyszenia z Wielkiej Brytanii i indywidualne osoby. Dzieci ukazane na Podwalu Grodzkim maj? twarze pe?ne nadziei, ale i strachu. Ch?opczyk macha r?k? na po?egnanie – wyjazd wi?za? si? z roz??k? z rodzin?, dla wielu na zawsze.

36. Rman Jan Drz?d?n. Janw dwùch (cz??? 2)
Kò?di na tim swiece nosy w sercu swòje Pùstczi. Jeden n ten rt a drd?i na jini, ale to nikògò nie minie. Cz to je stri cz mlodi, bògati abò bidni, kò?di wlecze ze sob? nen miechùlc z Pùstkam. A c? zrobic? To so mùszi jakòs tluc. (Twarz Sm?tka)
Drz?d?now stegn przez aùtobùsow? rutã
Je?d?ã aùtobùsã. Do robòt w pùcczim mùzeùm. Dz? w dz?. N? sam? stegn?. Wejrowò – Wilg Pisznica – Domtwkò – Domtowò – Lesniewò – Mechòwò – Dar?lbi – P?czno – Pùck. Don?d a nazd. Dz? w dz? pòdzrm przez aùtobùsow? rutã na Mechòwò, Domtowò – mle pisarza Jana Drz?d?na. Jedn z wiela mlw na jegò ?cowi stegnie. Pewno ne nw?nisz. W Domtowie rodzony, w Mechòwie pòchòwny.

38. Grgr J. Schramke. Latos we Wielu
Kù?cwka lpi?ca. Strzoda 25. Gòr?c. Chòc wieczr nadeszed?, rwnak ùl?eni nie prznis?. Parno, dejade grzmòtw nie zapòwidal. Niebò t? czst.
Zd?er na wie? wielewsczgò kòsco?a zaczin wzwaniac sdm?. Czas jic pòd binã. Z szterminutowim „pòslizgã” zjwi sã na ni Mark Czrnowsczi, jesz prã lat dowslad direktor brusczgò Pòwiatowgò Dodomù Kùltur ldowgò karna Krbane. Nie dzwùje mie jegò widznk. Doch latos Midznrodngò Festiwalu Fòlkloru – negò prãdniowgò swiãta dl lubòtnikw ldowi mùzyczi, tu?cw a spiww wnetk z ca?gò swiata – jaczgò M. Czrnowsczi wnet wiedno b? kònferansjr?, w Brusach ni ma. Pierszi rz w ca?i òsmnstolatny historie ti imprez. Dlcze?

41. (MA). Wesele ?u?awskie z XVII wieku
Zwyczaje weselne to temat wyj?tkowo wdzi?czny dla twrcw teatru. Publiczno?? mo?na oczarowa? ta?cem, zachwyci? kolorowym strojem. Wiedzia? o tym Stanis?aw Wyspia?ski, ktremu zawdzi?czamy dramat oparty na autentycznej uroczysto?ci z podkrakowskich Bronowic, wiedzieli te? twrcy regionalnych wersji tego dzie?a w rodzaju „Wesela kociewskiego” czy „Wesela kaszubskiego”.
Wspomnian? list? uzupe?ni?o niedawno „Wesele ?u?awskie z XVII wieku”. Premiera spektaklu odby?a si? pod koniec czerwca na scenie Malarnia Teatru
Wybrze?e, potem mo?na by?o go zobaczy? w Mi?dzynarodowym Ba?tyckim Parku Kulturowym „Faktoria” w Pruszczu Gda?skim i w ko?ciele pw. ?w. Jana w Gda?sku.

42. Ryszard Struck. Jastarnia?skie rody rybackie
18 lipca w Jastarni otwarto wystaw? drzew genealogicznych zamieszkuj?cych tu rodzin kaszubskich. Jej twrc? jest Mateusz Konkel, pochodz?cy z Jastarni, ale na sta?e mieszkaj?cy w Sosnowcu.
O zamieszkaniu na ?l?sku zadecydowali przed laty jego rodzice. Jednak przez ca?e ?ycie odczuwa? wi?? ??cz?c? go z Jastarni?, ka?dego roku kilka razy przyje?d?a do tego miasta, by poby? w nim chocia? przez kilka lub kilkana?cie dni. Mo?e to krew przodkw mnie tu wzywa – zastanawia si? Mateusz.

42. rd. Dnica mielk
Dzysdnia tobakã mò?e kùpic zapakòwn? w plastikòw pùde?ka wnetka w kò?dim krmie. Kò je to tobaka fabriczn, òbwònion chemi?, chtrna nie wsztczim za?iwajkm szmak.

43. red. Swoje pokochajcie
To tytu? projektu promuj?cego pomorsk? sztuk? sakraln?, zarwno ludow?, jak t?, w ktrej mo?na dostrzec inspiracje pochodz?ce ze sztuki ludowej. Przedsi?wzi?cie, realizowane wsplnie przez Nadba?tyckie Centrum Kultury oraz gda?skie oddzia?y Zrzeszenia Kaszubsko-
Pomorskiego i Stowarzyszenia Twrcw Ludowych, sk?ada si? z kilku wydarze? kulturalnych odbywaj?cych si? na terenie Gda?ska.
Od 25 maja do 3 czerwca przed Spichlerzem Opackim w Gda?sku-Oliwie, w ktrym mie?ci si? Oddzia? Etnografii gda?skiego Muzeum Narodowego, trwa? Kapliczkowy Plener Rze?biarzy Ludowych.

44. Tomasz Rembalski. Zapomniany artysta
Jesieni? 2012 roku minie 90 lat od chwili, kiedy artysta malarz Wac?aw Szczeblewski za?o?y? Pomorsk? Szko?? Sztuk Pi?knych w Grudzi?dzu, ktr? w 1933 przenis? do Gdyni. Z tej okazji Muzeum Miasta Gdyni oraz Muzeum im. ks. dr. W?adys?awa ??gi w Grudzi?dzu zorganizowa?y okoliczno?ciow? wystaw? pod tytu?em „Wac?aw Szczeblewski. Artysta z Pomorza”.
Szczeblewscy z Kociewia
Twrca szko?y Wac?aw Bernard Szczeblewski urodzi? si? 11 czerwca 1888 roku w Pelplinie, w rodzinie w?a?ciciela miejscowej karczmy Jzefa (1848–1921) i Marianny z d. Krajewskiej (1855–1912), jako sidme z jedena?ciorga dzieci. Najwcze?niej wzmiankowani przodkowie artysty pochodzili by? mo?e z kociewskiego M?yna Borkowskiego, a w Pelplinie krtko przed 1774 osiad? jego prapradziadek Adam, ktrego ?on? by?a Zofia z d. Nagrska. W kolejnych pokoleniach Szczeblewscy w Pelplinie zaliczali si? do ubo?szej kategorii ludno?ci ch?opskiej (byli tzw. cha?upnikami). Dopiero ojciec Wac?awa, Jzef, pocz?tkowo szewc, oko?o 1886 roku wszed? w posiadanie pelpli?skiej karczmy, daj?c solidne podstawy materialne dla swojej rodziny, co zaowocowa?o jej awansem spo?ecznym ju? w pokoleniu jego dzieci.

46. Maria Paj?kowska-Kensik. Znwki? dojrza?y jarz?biny…
Mo?na zaraz powiedzie?: I co z tego? Na prze?omie sierpnia i wrze?nia zawsze swoj? n?c?c? czerwieni? o?ywiaj? te? pomorskie krajobrazy. W dzieci?stwie mog? zamieni? si? w nigdy nienoszone korale, potem mog? przypomina? (pewnie dzi?ki popularnej piosence) o trudnych ?yciowych wyborach, bez ktrych nie ma ?ycia... Przy domu mojego dzieci?stwa nie ros?a jarz?bina, bardzo mi jej brakowa?o.

46. Rzalija. Jidzie jesia?!
Li?? po??k?i spada zez drzewa. Ch?odni wjater wjeje, chr ptaszanci Lusz niy ?psiywa! ?usch?i lasi, knieje.

47. Dzia?o si? we wrze?niu

47. Wkrtce nowe publikacje

48. Kazimierz Ostrowski. Tuchola legendarna i kaszubsko-pomorska
Je?liby uwierzy? zapisom pomorskiego kronikarza Tomasza Kantzowa (XVI w.), to osada w miejscu obecnej Tucholi istnia?a ju? za Mieszka I. By? w niej ?w. Wojciech, zdobywa? j? Boles?aw Krzywousty, w 1173 r. nieustalony fundator zbudowa? tu drewniany ko?ci?, a ok. 1200 r. ksi??? Sambor I nada? osadzie charakter miejski.

48. Kadzmirz Òstrowsczi. Tchòla – legendarn i kaszbskò-pòmòrsk
T?omaczeni Jiwna Makùrt

50. Lektury

54. Dariusz Majkòwsczi. Stac sã swidkama
W swnikù ùk?e sã ks??ka Pomorskie per?y. Reporta?e z Pomorza 2006–2012. Ji aùtorã (w tim wsztczich òdjimkw) je ks. S?awòmir Czalej, chtrngò znajemy m.jin. z wielelatny robòt w redakcji gazt „Go?? niedzielny”. Jegò nnowsz ks??ka to zbir repòrta?w, chtrne prawie tam b? pùblikòwn w òstatnch latach.
Wesp? w pùblikacji nalze sã 51 tekstw, chtrnym towarz? czrno-bi? òdjimczi, ale bn bãdze t? farwn wk?dka. We wstãpie ks. Czalej napis?: „Minã? dwa lata òd wdani pierszgò tomù mòjich tekstw z Pòmòrz [Filary ziemi. Reporta?e z Pomorza 2004–2010], chtren pòtk? sã z wilg? ?czlwòt? czti?cw.

55. Klka

62. Dobre praktyki
W wojewdztwie pomorskim w latach 2009–2010 powsta?o osiem Lokalnych Grup Rybackich. Do?? szybko nawi?za?y z sob? wsp?prac?, tworz?c nieformaln? sie? LGR nazwan? Maszoperi? Pomorskich Grup Rybackich. Termin „maszoperia” oznacza w j?zyku kaszubskim sp?dzielni? opart? na solidarno?ci spo?eczno?ci rybackiej.
Poszukuj?c dobrych praktyk i mo?liwo?ci szerokiej wsp?pracy opartej na wymianie do?wiadcze?, niektre polskie LGR-y zacz??y proponowa? podejmowanie dzia?a? ponadregionalnych. Mi?dzy innymi pomys? taki powzi??a Lokalna Grupa Rybacka „Zalew Szczeci?ski”.

63. Teresa Ju?ska-Subocz. Zawsze kaszubska
„Mòwa – to je dsza ldu. Chto jã stracy?, stracy? sebie!” (J. Labudda). Taki napis zobaczymy nad drzwiami gabinetu dyrektora Szko?y Podstawowej nr 82 w Gda?sku-Klukowie Grzegorza Jaszewskiego. Ta placwka, ktra w tym roku ?wi?tuje 50-lecie, zawsze troszczy?a si? o kaszubszczyzn? i tak zosta?o do dzi?.
Pi?legnowanie kaszubskich tradycji
Historia szkolnictwa w Klukowie rozpocz??a si? na pocz?tku XIX w., pierwsz? szko?? (z jedn? sal? lekcyjn?) zbudowano w tej wsi ju? w roku 1820. A 50 lat temu oddano tu do u?ytku nowy budynek szkolny. W jego powstawanie najbardziej zaanga?owana by?a wczesna kierowniczka tej placwki Paula Szulc.
64. Ana Glszcz?sk. Na Marsa!
Wedle tegò, co òni zs w zdrzlnikù trzeszcz?, mm sã szkòwac na wilg? rzã. Mdzem przecygac. Ni tak zar... Bia?km gws sygnie czasu, cob wsztcz grat do grp dostac i w kofr zapakòwac. Ale to sã trzeba za to chùtkò brac, bò tch rozmajitch tklw, topkw, skòrpw a jinszich fizmatentw k?sk sã w kò?di chcz nalze. Do te jesz mùszi ch?opa do robòt doma zagnac. Prz tim mò?e dac prznã trzskù, bò czãsto a gãsto wzdrzi to tak:
– Jnkù, kùbe? je fùl! Ze smiecama trzeba jic!

65. Tomasz ?uroch-Piechowski. Noc najbardziej pusta
Franu?, mj synek, nosi imi? upami?tniaj?ce kilka osb z rodziny. Jedn? z nich jest jego prapradziad, ofiara hitlerowskiego s?downictwa dora?nego, zamordowany w Lesie Szp?gawskim jesieni? 1939 r. Drugi Franciszek by? synem pierwszego. Nie wiem, czy w swoim stosunkowo d?ugim ?yciu „wuja Franc”, jak go nazywano, wybudowa? dom i zasadzi? drzewo. Syna nie sp?odzi?, bo nie mg? mie? dzieci. By? to efekt uboczny pobytu w obozie koncentracyjnym w Dachau pod Monachium. Gdyby armia Stanw Zjednoczonych sp?ni?a si? z odsiecz?, nie mia?bym z wujem wsplnej fotografii.

66. Wirzt. Wòjna

67. Tmk Fpka. Zeza brzcha. Jda na ldã
Na co nama je jedzeni? Mòja s?sdka z robòt rzek?a, ?e nie ?jem, cob jesc, ale jm, cob ?c. Prwdac, gda to, czej b?a na diece, ale òna òd wiedno je na diece... Cz leno temù jm, cob ?c? Tacz ?erc dl ?c? Cz mò?e to je co wiãcy. Dzl kùltur. Kù?szt...
Zeza mòjgò pãkatgò brzcha, to wzdrzi tak.
1. Jedzeni dw przjemnotã. Chto z Waji n ie msli czasã ò t im, jak tuwò b sã w co nie wgrzc. Zãbòma miãskò rozszarpac. Òszmakac co s?odczgò. Jaczi zsk wsusac

68. Rmk Drz?d?nk. Plckòwscz nt
Òb lato ma so dwaji z brifk? pò najim przsn?im Plckòwie wãdrowa. Tã ma zasz?a, tã ma przsz?a, tã ma zajacha, tã ma kùknã?a, tã ma so na sztt sad?a, tã ma pòsta, tã ma so leg?a, tã ma pòs?cha, tã ma pògda, tã ma pòwzra, tã ma sã rozezdrza, tã ma pòdezdrza... ja? lato sã skù?cza.
Lato sã skù?cza, a nama w ùszach òsta? „Plckòwscz nt”, jacz òb czas kò?dgò festinu spiwn b? co nmni trz raz. Trz raz to jesz b?o ma?o! Kò swòji?c a òsoblwie letnic chcel nch ùcesznch ntw jesz... a jesz... a jesz wicy!


Edukacyjny dodwk „Naj Ùczba”
I Janusz Mamelsczi. Cga?stwò
III Alicj Pioch. Szt?ceni dzecynny przedstwnot
V Tmk Fpka. Cyfrw klasa
VI Ludmi?a Gò??bk. Jak pòwsta?a Oliwa?
VIII Hana Makùrt. Zawã?eni artikùlacji samòzwãkù ? i jegò denazalizacj



W tym numerze rwnie? bezp?atny dodatek kaszubskoj?zyczny „Stegna”

Strona do wydruku Pole t stron (e-mail)
Wyr?nienia
Medal Stolema 2005   Open Directory Cool Site   Skra Ormuzdowa 2002