Wiadomo?ci - Miesi?cznik "Pomerania" - Majowy numer „Pomeranii”
Losowe zdj?cie
HPIM4509
Pomerania
Wygl?d strony

(2 skrki)
Kaszbsk Jednota | www.kaszebsko.com
Stowarzyszenie Osb Narodowo?ci Kaszubskiej

Miesi?cznik "Pomerania" : Majowy numer „Pomeranii”
Wysane przez: Redakcja-ncsb dnia 16.5.2012 23:00:00 (3069 odson)


W majowej "Pomeranio" m.in. Jacek Borkowicz - o sporze o stolic? Kaszub, Krzysztof Korda - o roku M?odokaszubw, Jzef Borzyszkowski pisze o kaszubskiej drodze Franciszka Fenikowskiego. Ponadto wiele innych godnych uwagi artyku?w i informacji z Kaszub i nie tylko.



II Hit pò kaszbskù
III Reklama – Radio Gda?sk, Letnia Szko?a J?zyka i Kultury Kaszubskiej 2012, Ksi?garnia Kaszubsko-Pomorska Czec
IV Reklama – Mùlk-Chcz Kaszbsk

2. Od redaktora

Kiedy w ubieg?ym roku na gda?skich rogatkach postawiono tablice z napisem „Gdu?sk – stolca Kaszb wit”, na r?nych forach internetowych pojawi?y si? setki komentarzy typu: „Niech siedz? u siebie w Kartuzach”, „Kaszubi przeginaj?, zapomnieli, ?e s? tylko nap?ywow? tani? si?? robocz?”, „Gda?sk w ogle nie kojarzy si? z Kaszubami, to jaka? paranoja”.
Tablice nie spodoba?y si? rwnie? niektrym Kaszubom z Kartuz, Ko?cierzyny, Gdyni czy Wejherowa. Tym, ktrzy s? przekonani, ?e stolica znajduje si? w?a?nie w ich mie?cie. Spr zapewne b?dzie trwa? jeszcze d?ugo, ale g?osy, w ktrych podkre?la si? rzekom? niekaszubsko?? Gda?ska, wymagaj? odpowiedzi, na przyk?ad w postaci lekcji historii. Udziela jej Jacek Borkowicz w tym numerze „Pomeranii”.
Niestety, ?adnej lekcji nie us?yszymy ju? od ?p. ks. biskupa Jana Bernarda Szlagi. Ten znakomity mwca i wyk?adowca, znawca Pisma ?wi?tego, pierwszy ordynariusz diecezji pelpli?skiej zmar? w Kociewskim Centrum Zdrowia w Starogardzie Gda?skim 25 kwietnia 2012 r.
Biskup Szlaga w swoich listach i felietonach potrafi? barwnie, czasem tak?e ?artobliwie, opisywa? otaczaj?cy nas ?wiat. Teraz chcia?oby si? przeczyta? Jego opis tej rzeczywisto?ci, w ktrej znalaz? si? obecnie. Z pewno?ci? by?aby to niezwyk?a lektura. Ale najprawdopodobniej „Reporta?u stamt?d nie b?dzie” (jak zatytu?owa?a zbir wywiadw z ks. biskupem Marzena Burczycka-Wo?niak). Mo?emy jednak wczytywa? si? w s?owa, ktre ?p. biskup Szlaga napisa? za ?ycia, i pami?ta? w modlitwie o tym synu kaszubskiej ziemi.
Dariusz Majkowski

3. Ksi??e Biskupie, pami?tamy
Da? si? pozna? jako cz?owiek wyj?tkowo oddany Ko?cio?owi. Troszczy? si? o pi?kno liturgii i obiektw ko?cielnych. Pracowity. Spieszy? z pos?ug? wsz?dzie tam, gdzie by? potrzebny. Samochd stanowi? Jego narz?dzie pracy i odpoczynku. Rocznie przemierza? nim 1,5 d?ugo?ci rwnika.
Byli?my ostatnim rocznikiem, ktry otrzyma? z Jego r?k ?wi?cenia i pos?anie. Dzisiaj dostrzegam to wszystko jako wielkie wyr?nienie. To by? wielki my?liciel, erudyta. Zakochany w Biblii, w?adaj?cy znakomicie „j?zykiem anio?w”. By?o w Ksi?dzu Biskupie co? arystokratycznego, ale zarazem co? bardzo ciep?ego i zwyczajnego. Nie stwarza? do siebie dystansu, cho? czasem inni wok? niego prbowali go stwarza?. Pozostanie w pami?ci jako wybitny Pasterz, nadzwyczajnie zatroskany o swoje seminarium. Bardzo dobrze si? tu czu?. Kocha? t? wsplnot?. Jako wyk?adowca, profesor, ale nade wszystko jako Ojciec. (…)
ks. Karol Ciesielski

4. Listy

5. Z drugiej r?ki
Òbezdrzn
W przedkòwsczim mùzeùm. Telewizja Teletronik, Spiwn Ùczb, 30.03.2012

– Dzys m gòscym Lna Dejka. Jesm w Przedkòwie, w Mùzeùm Pò?arnictwa, pierszim taczim w naszim wòjewdztwie. Pan Ln je kùstoszã tegò mùzeùm i przez lata zbir? te wsztcz eksponat. Czed sã to zaczã?o?
[LD] To sã zaczã?o w latach szescdzes?tch – pòcz?tk zbirani. Te eksponat s? zbirn trochã tu, z naszgò pòwiatu (…) le nwiãcy je z centralny Pòlsczi. (…)
Dcht jesz zar pò wòjnie to b?o tlkò kòniama jachn. Le gòspòdrz przej?d??, sprzãt b? ladowny na wz i ted m jachal w te kònie. Nierz m jachal i do
Pòmieczna, i za Pòmieczno, pòd ?ebno.

Ùczt
Ndgrod dl aùtorw i czti?cw. Radio Kaszb, Klka, 22.03.2012

Dwa Lteraccz Grif b? przeznn przez mieszka?cw wejrowsczgò krzu. Razã z ùroczzn? b?a t? inaùguracj program Krta do Kùltur.
Welowani w pùblicznch biblotekach rok w rok òrganizje Krzow a Miejsk Biblioteka miona Aleksandra Majkòwsczgò w Wejrowie. Czti?cowie wbiraj? dobiwcw westrzd wdwiznw spar?ãczonch z wejrowsk? zemi? – przez tmã abò przez pòchòdzeni aùtora. Pierszi rz zdarz?o sã, ?e wbrnch b?o dwùch dobiwcw. Lteracczgò Grifa dostel: Pioter Schmandt, aùtr krimina?u Gda?ski depozyt, a t? Mari Krosnick a Genowefa Kasprzik, aùtorczi ks??czi Gerard Labuda – ?eglarz na oceanie nauki. (…)

Musica in Via dob?a. Radio Kaszb, Klka, 26.03.2012
Chùr z Òlsztna je dobiwc? VI Pòmòrsczgò Festiwalu Wilgòpòstny Piesnie w Czelnie: Mùsica in Via dosta Grand Prix Festiwalu i ndgrodã za nlepsz? piesniã ò krzi?u. Ndgrodã za nlepsz? kaszbsk? piesniã dob? chùr Jantarow Nuta [Bursztynowa Nuta] z Gdini.

8-latny wicemster z Kartuz, Radio Gda?sk, Klka, 26.03.2012
Je pi?ti na swiece. Mò?e bc pierszi w Europie. Òsm lat stri Pawe? Teclaf z Kartuz zaj?? drd?i plac na Msterstwach Pòlsczi M?odch Szachistw [w karnie do 10 lat]. Wnik d? mù awans i w zlnikù pòjedze do Prad?i na Msterstwa Eùrop.
[PT] Zawody by?y fajne. Takie najlepsze.
– Wygra?e? z 10-latkami, podczas gdy sam masz dopiero 8 lat.
[PT] No by?o trudniej. Jakbym mia? 10 lat, to bym na pewno lepiej wypad?

Kaszbsk porcelana za gra?c?
Statczi z Lubian trafi? na rnk azjatcczi. Jak donsz „B?tecczi Dznnik”, ju w ??kwiace porcelana bãdze wstawion na trgach w Hong-Kongù.

Nagriw westrzdnch Kaszbw. Radio Gda?sk, Klka, 28.03.2012
Przrwnje serbò?u?cczi i westrzdnokaszbsczi jãzk. Filolog z Ùniwersytetu w Lpskù dochtr Lechos?aw Jo? przejach? w nym mies?cu na Kaszb i nagriw? piersz brkòwn do robòt krbinczi.

Ml bls dl m?odzzn? Radio Kaszb, Klka, 6.04.2012
W Serakòjcach zbùdj? nbar?i nowoczesny skatepark w ca?i Pòlsce. (...) Ò bùdowanim taczgò mla gda?o sã w gminie Serakòjce ju òd dwùch lat.

Jestkù bez chemicznch dodwkw. Radio Kaszb, Klka, 17.04.2012
Dzewi?ti ju Wòjewdzczi Turniej Karnw Wiejsczich Gòspòdniw w Gdu?sczim Starogardze. Chòc plac, co prwda, nie je na Kaszbach, to kaszbsczich akce?tw nie zafelowa?o. Strzd ndgrodzonch b?a stowra Kaszbinczi [Kaszubianki] ze Szlachecczi Kami?c. Mia?esm dzys przrchtown wiele smacznch mltechw – gd przdniczka karna Mari Birr.

7. Jacek Borkowicz. Oczywi?cie Gda?sk!
Miasto nad Mot?aw? stolic? Kaszub? To oczywiste. Nie trzeba tego uchwala?, gdy? by? ni? w?a?ciwie od zawsze. I nie jest to wcale kaszubski punkt widzenia, ale wyraz obiektywnych i powszechnych procesw kulturowych.
Podnosz?ce si? tu i wdzie g?osy, ?e Gda?sk to stolica kraju kaszubskiego, spotykaj? si? z gor?c? reakcj? wielu gda?szczan. Czuj? si? oni zaniepokojeni tym, ?e „odbiera si? im” ich miasto. Wystarczy rzuci? okiem na dyskusje w internecie. ?yczenie, aby Kaszubi zostawili Gda?sk w spokoju i wynie?li si? z powrotem do Kartuz i Ko?cierzyny, nale?y tam do ?agodniejszych wypowiedzi. Znamiennym, powtarzaj?cym si? argumentem oponentw jest twierdzenie, jakoby „tutaj nigdy nie by?o Kaszubw”.
Czy warto si? w ten spr anga?owa?? Je?li tak, to na pewno nie w jego wersji internetowej, przeciwstawiaj?cej Kaszubw nie-Kaszubom i sp?aszczaj?cej poj?cia kaszubsko?ci i polsko?ci, a tak?e tego, co gda?skie.

10. Krsztof Kòrda [Krzysztof Korda]. M?odokaszbi z Westrzdka i Nord
Z M?odokaszbama z Kòscrzn i Nord don?dka par?ãczl sã przdno Aleksander Majkòwsczi i Ln Heyke. Rwnak na kartsczi, kòscersczi, pùcczi i wejrowsczi zemi ùrodzyl sã abò ?l i robil t? jiny, mni znny M?odokaszbi.
W Kòscrznie òd zcz?tkù XX wiekù pòjawia? sã kaszbscz jinicjatiw. Nprzdka pòwsta?o, w 1907 rokù, Verein fr Kaschubische Volkskunde (Kaszbscz Ldoznwcz Towarzstwò). Jegò nl?nikama bl na pòcz?tkù t? M?odokaszbi, w tim Aleksander Majkòwsczi. Rwnak pzni wcopel sã z ti stowr, bò bòjel sã germanizacji Kaszub. Mòd?ã i przik?adã dl m?odch Kaszbw w tim cz?dze bl Gùlgòwsczi, chtrny nad wdzydzczima jezorama promòwel i rozwijel kaszbiznã.
W tim dzlu regionu wchòdzy? òd 1908 rokù „Grif” Majkòwsczgò, a w 1911w Kòscrznie mi? plac kaszbskò‒ -pòmòrsczi wstwk. Pòwstwa?o òkrã?, chtrno przch?osc?o lubòtnikw Kaszub abò ldzy, jaczi dopirze pòd cskã rsznot zajinteresowel sã swòjima stronama, swjszczzn?. Pòchòdzl z rozmajitch mlznw, w wiele z nich t? òstawil swòje szlach. Ni?i przedstwim w skrcnkù òpisnczi wikszosc M?odokaszbw z tch strn.
T?omaczeni D.M.

13. Cezary Obracht-Prondzy?ski. Ruch kaszubsko-pomorski w sieci (Cz??? 2)
Kaszubi z sieciami mieli do czynienia od zawsze. Teraz jednak mowa nie o sieciach rybackich, lecz spo?ecznych. Kiedy mwimy o fragmentaryzacji, rozpraszaniu si? ?wiatw spo?ecznych, hybrydyzacji i indywidualizacji, przechodzimy si?? rzeczy do ?wiata organizacji sieciowych.
Sieciowanie, czyli co?
W dotychczasowych organizacjach hierarchicznych impulsy sz?y z do?u do gry (czasami do tej „gry” nie docieraj?c), a decyzje z gry na d?. Organizacje sieciowe dzia?aj? zupe?nie inaczej. Jedn? z typowych dla nich cech stanowi niestabilno?? struktur. My jako Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie jeste?my w zasadzie od zawsze organizacj? quasi-sieciow? (co pozwoli?o nam przetrwa? trudne lata PRL). I wiemy, jak takie organizacje
dzia?aj?, my to czujemy. Wiemy przecie?, ?e gdy w jednym miejscu obumiera aktywno?? w ramach organizacji, to w tym samym czasie w innym ro?nie, rozwija si?. To jest takie – mwi?c metaforycznie – b?blowanie: na powierzchni Zrzeszenia ci?gle wybuchaj? jakie? nowe b?ble aktywno?ci, cho? w innych miejscach
pozostaj? ju? po nich tylko nik?e ?lady. To prowadzi tak?e do niestabilno?ci struktur i jest ona bardzo wyczuwalna w ZKP oraz w jego otoczeniu.

15. Jzef Borzyszkowski. Kaszubska droga Franciszka Fenikowskiego (cz??? 1)
?ycie i twrczo?? Franciszka Fenikowskiego, w tym jego zwi?zki z Kaszubami, morzem i Pomorzem, s? wdzi?cznym tematem, by? to bowiem cz?owiek arcyciekawy, a jego bogata i r?norodna twrczo?? poetycka i pisarska jest godna najwy?szego uznania.
O Fenikowskim napisano, co prawda, sporo*, ale wci?? daleko do pe?niejszego uj?cia, zrozumienia i pe?niejszej analizy jego twrczo?ci. B?d? zatem si?ga? zarwno do w?asnej pami?ci (pozna?em pisarza w ko?cu lat 60. minionego wieku), jak i do fragmentw spu?cizny przyjaci?ki bohatera niniejszego tekstu, Marii Kowalewskiej (1921–2004), faktycznej dyrektorki Wydawnictwa Morskiego, w ktrym obok oficyn warszawskich (i wydawnictwa
ZKP) Fenikowski publikowa? swoje powie?ci i tomiki poezji.
Warto w tym miejscu doda?, ?e ca?a bogata spu?cizna pisarza, poety i publicysty trafi?a do Muzeum Pi?miennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, gdzie wci?? czeka na wykorzystanie.

18. Marek Adamkowicz. Gazeta og?oszeniowa
Godziny otwarcia bram miejskich, anonse o kursie j?zyka kurlandzkiego lub o wolnej krypcie w pobli?u o?tarza… Pismo „Danziger Erfahrungen” (Gda?skie Do?wiadczenia) informowa?o o najdrobniejszych sprawach wa?nych dla mieszka?cw nadmot?awskiego miasta. By?o jednym z najd?u?ej wydawanych tytu?w prasowych w Gda?sku. Za?o?one w roku 1739, pod r?nymi nazwami ukazywa?o si? a? do 1921.
Dziejami czasopisma zainteresowa? si? Piotr Paluchowski z Muzeum Historycznego Miasta Gda?ska, ktry losom tego periodyku po?wi?ci? swoj? rozpraw? doktorsk? (jej promotorem by? prof. Edmund Kizik). W badaniach skoncentrowa? si? na czasach poprzedzaj?cych zaj?cie Gda?ska przez Prusy w 1793 r. Chocia? to „tylko” p? wieku z blisko dwustuletniej historii gazety, jednak ciekawostek z ?ycia dawnych gda?szczan nie brakowa?o.

21. Bogus?aw Breza. Kaszubski renegat?
Antoni Tatuli?ski by? pos?em na Sejm II RP (2. kadencji) wybranym w okr?gu gdy?skim z listy mniejszo?ci niemieckiej. Z powodu polsko brzmi?cego nazwiska, polskich przodkw, mieszkania w kaszubskim ?rodowisku, bieg?ej znajomo?ci j?zyka polskiego i kaszubskiego zarwno w polskich ?rd?ach mi?dzywojennych, jak i we wsp?czesnych opracowaniach historycznych jest nazywany „polskim renegatem” b?d? „kaszubskim renegatem”.
Urodzi? si? 2 marca 1869 r. w Krotoszynie w powiecie lubawskim, jako syn Bart?omieja i Katarzyny z d. Krajewskiej. Po uko?czeniu seminarium nauczycielskiego w Grudzi?dzu, od 1893 by? nauczycielem i kierownikiem szko?y powszechnej w Lini w powiecie wejherowskim. W tej miejscowo?ci mia? te? du?e gospodarstwo rolne oraz prbowa? prowadzi? r?norodn? dzia?alno?? gospodarcz?. W okresie zaboru sprawowa? funkcj? wjta. W mi?dzywojennych sprawozdaniach w?adz administracyjnych oraz policji zaznaczano, ?e przed powrotem Pomorza do Polski w 1920 r. prowadzi? dzia?ania „germanizacyjne”, chocia? nie precyzowano, na czym mia?y one polega?.
W mi?dzywojniu by? ju? emerytowanym nauczycielem, co mo?e sugerowa?, ?e polskie w?adze obawia?y si? jego negatywnego wp?ywu na miejscowych uczniw i nie pozwoli?y, by nadal pracowa? w szkolnictwie. Stale te? go podejrzewa?y o sprzyjanie Niemcom, „germanofilizm”. Mimo to udziela? si? w kilku polskich organizacjach, szczeglnie w Towarzystwie Powsta?cw i Wojakw. Wchodzi? w sk?ad organw samorz?dowych na poziomie gminnym i powiatowym. Kiedy w roku 1928 zosta? pos?em reprezentuj?cym mniejszo?? niemieck?, zablokowano jednak jego wniosek (i jego syna) o wst?pienie do polskiego k?ka rolniczego, odbieraj?c to jako prb? in- filtracji i rozbicia polskiej organizacji przez mniejszo?? niemieck?.

24. Jerzy Nacel. Swojskie nazwy
Bogactwo form geologicznych, obfito?? jezior i ciekw wodnych na Pojezierzu Kaszubskim sprawiaj?, ?e szata ro?linna na tym obszarze jest urozmaicona. Zachowanie si? w naszej krainie r?norodnych siedlisk umo?liwi?o przetrwanie wielu rzadkim gatunkom przyrodniczym, w tym reliktowym.
Dok?adnej liczby wyst?puj?cych tu ro?lin nie znamy, mo?na jednak przyj??, ?e flora obejmuje oko?o 1500 gatunkw, a nad samym Jarem Raduni ko?o Babiego Do?u jest ich prawie 550. W rejonie kartuskim nagromadzi?o si?, co rzadko sobie uprzytamniamy, wiele gatunkw i zbiorowisk ro?lin o charakterze podgrsko-grskim, a jednocze?nie nie ma w nim ro?lin ciep?olubnych.

25. Swiat je ten sm
W?adis?awa Gò??bk (z dodomù Prczkòwsk) ùrodza sã sto lat temù w St??kach, w swinowsczi parafii. Pamiãt dwie swiatow wòjn. M òsm praprawnukw, wicy jak sztrdzesc prawnukw, a dwadzesce òsm wnukw. I baro wiele wspòminkw…
Dzys ju baro ma?o ldzy pamiãt piersz? swiatow? wòjnã. Z czim sã Wami par?ãczi ten czas? Mj tata szed? na wòjnã, jak j mia?a dwa lata. Tej j wiãcy kòl starczi Weroniczi b?a, w Bùcznie. A mj brat b? dwie niedzele ùrodzony. Ten niebòrk le?? doma, a mma wsztkò sama mùsza?a òbrabiac – i chlw, i pòle, i doma, tej co to b?o. Tak to minã?o. Tata przj?d?? czasã na ùrlop. Ò n le p atrz?, n a n as wò??, b ò – jak to na wòjnie – wsztkò rozwleczon b?o. Mma mia?a mapã na stole i òna zdrza, gdze tata b?. Òni do se
pisel.
Gd? Eugeniusz Prczkòwsczi

27. Dariusz Majkòwsczi. Nie sygnie sedzec doma...
„Takiego spokoju, jaki tu kiedy? by?, nigdy ju? nie b?dzie” – napis? jeden z jinternautw na starnie www.expresskaszubski.pl. I baro dobrze. M prawie chcem òbùdzc naszã wies – klarje Zyta Grn, przdniczka Stowr Bia?kw Zgòrza?gò, jak òsta Òrmùzdow? Skr? 2011.
Ni leno zbawa
Zgòrza?, ma? wies w gminie Stã?ca, jesz niedwno niczim nie apartni?a sã òd jinszich kaszbsczich mlznw. Rwnak w 2007 rokù zdarz?o sã tuwò cos, co jã wprzdni?o i wies mia trafion do gaztw, radia, telewizji… Pòwsta?a stowra bia?kw, chtrne rozmia? i chca? wesp? robic cos dobrgò.
Wastn Zyta na zcz?tkù ni mia wild ?ich pl a nw. Msla?a leno ò tim, ?eb w plac Kò?a Wiejsczich Gòspòdniw, jacz ju òd wiele lat nie dzeja?o, za?o?c karno, w chtrnym s?sdczi tej-sej sã pòtkaj?, ùpiecz? kùch, pògdaj?. Felowa?o nama tak czegòs. Mieszkm w jedny ws, znajem sã, to dlcze nie zrobic cos razã? Kùli czasu mò?na sedzec doma? – wspòmin Mari Parack, chtrny – jistno ja k prã nsce ji ny m niastm ze Zgòrza?gò – ùwidza?a sã ùdba pòwò?ani stowr. Przez piãc lat, jacz minã? òd te czasu, jedne nl?niczczi òdchda?, pòjwia? sã now.

29. Rman Drz?d?n. Ùdmùrck bitka ò jãzk
Ùdmùrcj – krjamn pòzwa krjamngò kraju le??cgò na zberkù Eùrop. Hen, dalek w Rusji. Z kaszbsczgò pòzdrzatkù je to ml zatacony dzes na kù?cu swiata. Mòg? nen krj a ldze tam ?j?cy bc czekawi dl Kaszbw?
Mirela
Na zcz?tkù strmiannika 2012 rokù na mòj? mejlow? kastkã przsz?o wiad?o z prosb? ò wfùlowani 10-minutowi anket tikaj?cy sã kaszbsczi gdczi. N jo, pòstãpn sztudrka, co chce mie badrowac – ùsmiwaj?c sã do se, pòmsl? jem, zdrz?c na tmã mejla. Rwnak jegò zamk?osc òkza?a sã baro zajimaj?c…
Aùtorka lstu, Mirela Mazur, ùrodza sã w Gdinie. Pò skù?czenim liceùm wrzowa?a sztudrowac do Szpanji. Bez trz lata ùcza sã na wdzlu dolmacznkw grenadzczgò ùniwersytetu. Na sldny rok sztudiw ùdba?a so wjachac na wmianã do Rusji. Chca tam „doszlifòwac” rusczi jãzk.

32. Ana Gliszcz?sk. To cã mùszi dobòlec...
M?odi strch nie s?chaj?. Tak b?o, je i bãdze ju na wieczi wiekw. Ale jakb tak jima prã razy wklarow?, ?e to s?chani czasã nawetka „dtkòwò” lnje i fjn miesãczny zestwk przed òczama pòkz?, tej b mò?e i jinaczi na to wezdrzel, a sã k?sk przed pòstãpnym pieniãdzy na darmò wwlenim namsll. Telewizj i te wsztcz reklam maj? m?odim czst? seczkã z mùskw zrobion. Tej ni ma co sã dzewòwac, ?e òni we wsztkò, co ti piãkny i wiedno m?odi tam trzeszcz?, wierz?.
Zacz?? sã zymkòwi czas. Razã z nim zs òd nowa czas gripw (rozmajitch zortw, bò tec – pòd?ug reklamw – wsztkò, bez co z cebie gr? i do?ã wczorajsz jestkù a dzyssz pic wchd, gwsno je grip?), anginw, sznpw i klatw wpdani.

33. Rman Drz?d?n, Danuta Pioch. Ùczba 11. W gòspòdze
Przbczeni (przypomnienie):
Ks??ka to pò pòlskù ksi??ka. Cztac znaczi czyta?.
Òpòwiedz ò swòji ùlubiony ks??ce, np. J baro lubiã roman Juliusza Verne’a Tajemnicza wyspa …
Gòspòda/karczma/restauracj to pò pòlskù gospoda, restauracja. Jesc to pò pòlskù je??. Jedzeni, jestkù abò zjestkù to jedzenie. Szmaka to smak. Smaczn to smaczne, pyszne. Bò?e prze?egnj to smacznego.

35. Marta Szag?dowicz. Miasto pilnie strze?one
Zapewne ka?dy mia? okazj? odwiedzi? gda?skie Stare Przedmie?cie. To przecie? dzielnica urz?dw – Marsza?kowskiego, Wojewdzkiego i Skarbowego. Okolica jest nie tylko bogata w wa?ne gmachy, ale i ma ciekaw? histori?. Zachowa?y si? tu relikty systemu fortyfikacyjnego siedemnastowiecznego Gda?ska.
Zapomniany arsena?
Dzisiejszy spacer zaczynamy na placu Wa?owym. Stoi przy nim niepozorny, aczkolwiek zabytkowy budynek. To Ma?a Zbrojownia. Zosta?a zbudowana w 1645 roku. By? to drugi arsena?, jaki powsta? w Gda?sku w XVII wieku. Wielka Zbrojownia, ktra zachwyca do dzi? spaceruj?cych po G?wnym Mie?cie, okaza?a si? niewystarczaj?ca. Gda?szczanie tworzyli nowy system obronny. Potrzebny by? budynek na dzia?a i mo?dzierze w po?udniowym ci?gu fortyfikacji. Ma?a Zbrojownia nie mia?a przyci?ga? uwagi wygl?dem, ale s?u?y? celom praktycznym. Mimo to budowla mo?e si? poszczyci? imponuj?c? ozdob?. Na fasadzie zachowa? si? pi?kny herb miasta. Obiekt nale?y dzi? do Akademii Sztuk Pi?knych, mie?ci si? tam Wydzia? Rze?by, st?d przestrze? dooko?a o?ywiaj? dzie?a studentw.

36. ?uksz Zo?tkòwsczi. Òrganista, tec ni leno
Gr? na chrzcnach, rchtow? dzec do Kòmnii, szkòw? slbn piestrzenie, robi? za
mùzyka?ta na wieselim, blno òdjim?, czej ma?o chto sã na tim zn?, a w naddwkù kòp? kùle na smãtrzù i stwi? pòmniczi.
Zdani w jedny gazce
„Òsoblwie blno wspòminm òrganistã z Zpcenia, chtrny npirwi przszkòw? nm slbn piestrzenie, tej gr? w kòscele, a jesz pzni t? na wieselu” – jem przeczt? w jedny gazce. Wej! Jubiler, òrganista a mùzyka?t w jednym. To c mùsz? bc, kùti na wsztcz stron, prwdzwi Kaszba – pòmsl? jem. Taczich prawie brkùj? nasze czas, czej wiele ldzy, ?eb ùdostac jak? robòtã, szmrg w cemny nrt, co jima w szkò?ach prawil, a ùczi sã nowgò fachù. Widzec w Zpceniu ju lata lateczn, jak sã na to szkòwel. Nick le tam jachac – chto wi, mò?e i j sã czegòs naùczã.

39. Maya Gielnik. Jak pòngò pòwiesc na scanie. T?omaczeni Karl Rda
Kaszbsczi artista fòtograf òst? òbwiniony ò mãczeni zwierzãtw. Na wstwkù we wroc?awsczim Terczasnym Mùzeùm (Muzeum Wsp?czesne) wiele òbzrnikw b?o czsto òd se pò òbezdrzenim jegò dokazw…
Fòtografny wstwk „Swòj? Miar?”, jaczi òdbiw? sã w òbrmienim Festiwalu Fòtografie TIF (Troch? Innej Fotografii – Prznã Jinszi Fòtografie) b? baro pòpùlarny. Wstawion tam òdjimczi b? òbzrn bez wiele ldzy. Nwiãcy wseczcw da? dokaz ùsadzon bez Maceja Spersczgò. Òdjimniãca, chtrne pòkzy wa ? czrngò pòngò ps w dzywnch dl zwierzãtw sytuacjach.
To pògòrcha!
Przed tima òdjimkama òstro zatrzyma? sã dwie bia?czi. Stoja? bez sztrk, m?cz?c, jakb jima wzã?o mòwã.

42. Kazimierz Ostrowski. Jak zwabi? turyst?
W latach 60. i 70. ubieg?ego wieku Miejska Rada Narodowa w Chojnicach ka?dej wiosny analizowa?a przygotowanie do sezonu turystycznego. Polega?o to g?wnie na publicznej spowiedzi przedstawiciela sp?dzielni Spo?em, ktra by?a monopolist? w handlu spo?ywczym w mie?cie, na temat prognozy letniego zaopatrzenia w podstawowe artyku?y, jak napoje ch?odz?ce, pieczywo itp. Od roztrz?sania tematu jednak towarw nie przybywa?o.

42. Kadzmirz Òstrowsczi. Jak przch?oscc letnika. T?omaczeni Dariusz Majkòwsczi

43. Studenci Akademii Muzycznej w repertuarze kaszubskim

„Mòje stron” – tak zatytu?owano dwa koncerty po?wi?cone kaszubskiej pie?ni artystycznej, w ktrych swoje umiej?tno?ci zaprezentowali studenci Wydzia?u Wokalno-Aktorskiego Akademii Muzycznej w Gda?sku.
Pierwszy z nich odby? si? 15 marca w macierzystej uczelni wykonawcw, drugi za? dwa dni p?niej w Muzeum Pi?miennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie (w ramach cyklu „Spotkania z muzyk? Kaszub”). M?odzi arty?ci ze swobod? i wdzi?kiem potrafili si? odnale?? zarwno w nie?atwej interpretacji pie?ni ludowych z po?udniowych Kaszub, jak i w ca?kowicie nowym dla siebie repertuarze regionalnym, takim jak liryka wokalna Jana Trepczyka, W?adys?awa Walentynowicza i Henryka H. Jab?o?skiego. Niestraszne okaza?y si? dla? rwnie? meandry kaszubskiej fonetyki.
Bogumi?a Cirocka

45. S?awomir Lewandowski. Sonnbergwny ze Smolna
Ludzkie losy bywaj? zawi?e. Gdy za? wpiszemy je w wojenne ramy, wwczas rzeczywisto?? mo?e si? okaza? jeszcze bardziej skomplikowana. Tak by?o z bohaterkami mojej opowie?ci, siostrami Ann? i Agnieszk?.
Prolog
Cho? maj? niemieckoj?zyczne nazwisko, jednak s? Polkami i tak jak tysi?ce innych polskich obywateli do?wiadczy?y wysiedlenia oraz pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Podczas
II wojny ?wiatowej na ziemiach wcielonych do III Rzeszy polsk? ludno?? wysiedlano i przemieszczano, ?eby przygotowa? tereny pod osadnictwo niemieckie. Z kolei przymusowe zatrudnienie Polakw w niemieckiej gospodarce wojennej stanowi?o jeden z elementw hitlerowskiej polityki okupacyjnej wobec polskiego narodu: Polakom wyznaczono rol? s?ug czy niewolnikw wielkoniemieckiej Rzeszy.

48. Maria Paj?kowska-Kensik. Bielawa
Magiczne s?owo. Dla mnie (cho? mo?e te? dla kogo? innego) magiczne. W pomorskich s?ownikach ma znaczenie neutralne. Teraz jest to ju? archaizm. M?odym trzeba t?umaczy?, co to jest bielawa lub bielnik. Ja do tego s?owa uparcie wracam, bo ukry?a si? w nim d?uga starokociewska opowie?? mojej matki – jak to trzeba by?o pilnowa? rozpostartych na czystej ??ce i przd wypranych jasnych r?cznikw, pow?ok, prze?cierade?, by w s?o?cu sta?y si? jeszcze bielsze. Aby zwi?kszy? efekt, kilka razy polewano je czyst? wod?.

49. Maria Block. Jezdm Kociewiakam
Deliberowa?a ?am se nidawno, co Kociwie na mnie znaczy i czamu ja w ogle tutej ww Anglji (bo tera ww Anglji za moim ch?opam i gzubami siedze) zamiast sia ww jaki? film po angelsku gapsi?, tera tu ?lencze na komputerze i psisze ta bajka. Ju? ?am chcia?a nasprawda to ciepnn?, arbata se przyrychtowa? abo ziu?ka? do moich brojkw lejcie? i pod pludry sia wkarowa?, ale dzie tam, do psisania ?am sia wzi?a. To? tutaj to ju? nawet po polsku ni gadam a co dopsiro po kociewsku, ino po angelsku co? tamoj szwargotam, jak chce kupsi? mlko na dzieszczkw czy mniaso.

51. Lektury

55. Jadwiga Bogdan. Ko?cierzyna ?ci??a go z ng

Jerzy Knyba – pedagog i zapalony zbieracz pami?tek dokumentuj?cych dzieje Kaszub wpisa? si? w histori? Ko?cierzyny jako jeden z jej najwi?kszych mi?o?nikw. Od 21 kwietnia jest patronem Muzeum Ziemi Ko?cierskiej.
Zas?u?ony ko?cierzak z ziemi che?mi?skiej
Jerzy Knyba urodzi? si? w roku 1932 w Krlewskiej Nowej Wsi (pow. w?brzeski), w rodzinie Bronis?awa i Wandy z domu Wilczy?skiej. W latach 1945–1951 ucz?szcza? do Pa?stwowego
Gimnazjum i Liceum w Pucku. W 1955 roku na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiello?skiego w Krakowie uzyska? dyplom magistra historii. W t ym samym roku rozpocz?? prac? jako nauczyciel w Liceum Oglnokszta?c?cym w Ko?cierzynie. Tu pozna? Halin? Skwierawsk?, swoj? przysz?? ?on?.

58. Klka

60. Z ?ycia Zrzeszenia

63. S?wk Klsa. Nocn zmiana szofr

Nimò ?e dl ùchòwani ntrngò strzodowiska przez sldn lata jesm wiele zrobil, to w ùprocmnienim do krajw zpadny Eùrop, jesz wiele mùszim zdzejac. Pòdrzucani smiecy cz nielegaln wspiszcza s? ù naji czãstima òbrzkama, z jaczima pòrz?dkòw stra?e so nie radz?.
Pòlsk je krajã, gdze nazd dostw sã bls 7% biodegradowalnch òdpadw, a na nen przik?d Hòlandi dostw jich 66%.

64. Wirzt. Alojzy Nd?el

65. Grgr J. Schramke. Przed spòwiedz?

Czej bãdzesz, drod?i Czti?cu, czt? nen felietn, zymk ju mdze ca?? sw? mòc? wkwiecony, rozparmieniony a rozbrzãczony. Abò ni, bò doch mj czasã rozmajiti biw mò?e bc kòmùdno, spi?co a zmno. Niew?n. Na zycher mdze ju pò Jastrach to tak, ?e w dzysdniowim swiece zdawac sã òne bãd? dwnot? zabt?. J za to, pisz?c ten felietn, prawie do negò wilgònocngò swiãta sã rchtjã. Ju jajka na farwòwani kùpion, zajk dl dzecy przrchtowny, a dingwka… ùps, wcyg w bòrze. N jo, biw.

66. Bòbrowsczich Wit?d - szklny. Pòmòranij ‘80
W Pòmòraniji nalz? jem sã prztrfkã. Baro czãsto j odwiedz? kaszbsczi kaszbsczi krm prz Szewsczi Gas we Gdu?skù. Kùpiw? jem tam ks??czi dl ùczniw w Stajszewie, drchw dl se. W kù?cu, z rekòmendacji bia?k, co w nym k rmie przedwa?, òst? jem nle?n i kã gdu?sczgò partu KPZ. Rz wieczr, òb jes? 1980 rokù, przez krm do biura przechda?o karno m?odch ldzy. B?o to zndzeni Pòmòra?cw.

67. Tmk Fpka. Djta bc ch?opã abò ò feminystkach
Feminystczi. Chto to je? Colema?o bia?czi. Ò co jima jidze? Ch?opi nie widz?. Wikszi dzl bia?k wierã t? ni. Wzdrzi na to, ?e to s? tacz, co abò ch?opa ni maj?, abò mia? i nie wsz?o. Jed ne s? dobrze wsztud rown, jin leno wszkòlon.Wcyg nawijaj? ò rwnoùprawienim. ?e bia?czi mùsz? bc jak ch?opi. ?e mùsz?? Ni. Jima sã nle?i jak ch?opoma! Tak samò zarabiac, awansowac.
Mò?e sã nie znm, ale mie sã zdw, ?e nie jesm z bia?koma rwny. Bia?czi s? lepsz. Mòcnisz. Piãknisz. D??i ?j?. Pòtrafi? wiele rzeczi robic narz. A m? M jesm dzys
bidny.

68. Rmk Drz?d?nk. Jo… ne-e…
Brifka sedz? markòtny na ?wce, jak stoja kòle mòji chati?czi, a nick nie gd?. Cziw? le bani? a mòckò nad
czims rozmsl?.
– C? t jes taczi òd se? – pòdzr? jem zadzwòwny na niegò, a nen nick, le bani? cziw?.
– To nie je do strzimani. Zwczajno cebie sã flaba nie zamik… a dzys? N kò rzecz co! – krzikn?? jem mù do ùcha.
– J ni mm s?w – wmùrmòl? pòd knr? a bania lta jemù corz mòcni.


Edukacyjny dodwk „Naj Ùczba”
I Janusz Mamelsczi. Wanoga
III El?bita Prczkòwsk. Majew wanoga
V Dark Szmikòwsczi. Niemczeni kaszbsczgò ldztwa w Zpadny Pòmòrsce w 18. i 19. stolecym
VIII Hana Makùrt. Asymilacje, disymilacje i ùproscenia sp?zwãkòwch karnw

Strona do wydruku Pole t stron (e-mail)
Wyr?nienia
Medal Stolema 2005   Open Directory Cool Site   Skra Ormuzdowa 2002